تبليغاتX
هفته نامه اورين خوي

ـ بيلينديگي يئرده آت غريب دير، بيلينمه ديگي يئرده ار غريب دير.

ـ حاييف اولسون مرد ايگيدلر قوجالسين، نامرد گه‌لسين اوندان باج آلسين.

ـ ايگيد اؤلسه آدي قالار، اؤكوز اؤلسه گؤنو.

ـ ايگيدين يوخسولونا ده لي دئيه رلر، اؤكوزون آريغينا قه ري.

ـ مرد اؤزونده ن دئيه ر ، نامرد يولداشيندان.

ـ مردين آياغينا داش ده‌يسه بيلر ، نامردين بوينو آلتوندا قالسا بيلمز.

ـ كيشي نين ديلي ده وار ، ديلچه يي ده.

ـ كيشي دير، سؤزو.

ـ كيشينين باشينا، قضا گلر.

ـ سَفَر، كيشيني بيشيره ر.

ـ كيشي نين ، ديلي ده وار ، پولودا وار.

ـ كيشي اولان، توپوردويون يالاماز.

ـ كيشي ، ايكي خيرداجا عضوونه باغلي دير: ديلي و اوره‌يي.

ـ عاغيل، كيشينين سرماياسيدير.

ـ كيشي نين سؤزو، بير اولار.

ـ كيشي نين اؤزونه باخما، سؤزونه باخ.

ـ كيشي ايراخ، مئيدان فراخ.

ـ آللاه، بئش بارماغي بير ياراتماييب.

ـ آللاه بير آز سنه عاغيل ، منه ده پارا وئرسين.

ـ آللاه، درد ده وئريب، درمان دا.

ـ آللاه، نانجيبين داماغين چاغلاتماسين.

ـ آللاه، هئچ كيمسه يه، گؤتوردوجه بلا وئرمه سين.

ـ واخت او واخت دئييل آنجاق آللاه او آللاه دير.

ـ آغيرليغين يئر گؤتوره ر، روزوسون آللاه يئتيره ر.

ـ تانري هامييا روزو بورجلودور.

ـ آللاه ، روزولارا كفيل دير.

ـ اللاه قاوزاياني ، بنده ييخانماز.

ـ كورايله چؤره ك يئيه نده، آللاهي آرادا گؤر.

 

 

+ نوشته شده توسط رضا حسن زاده در یکشنبه هفدهم آبان 1388 و ساعت |

وقتي كه شمع و گل و پروانه و بلبل همه جمعند

رضا حسن زاده

 

آشنايي هفته نامه اورين خوي با استاد قربانعلي اجلّي به چند ماه پيش بر مي‌گردد . درست زماني كه با برگزاري مراسم ويژه اي از لوح يادبود مرحوم دكتر رياحي در آرامگاه شمس تبريزي پرده برداري شد. استاد اجلي، خوشنويسي اين لوح را بر عهده داشت ودر مراسم مذكور، با آن تيپ هنري و كلاه پيكاسويي‌اش بيش از هر ميهمان ديگري نظرها را به خود جلب مي كرد!

آن زمان، ايشان به همراه استاد جعفر نجيبي(رئيس انجمن سفالگران ايران) در دفتر نشريه حضور يافت و در گفت و گوي مفصلي كه با استاد نجيبي انجام گرفت ، شركت كرد. 

 

آشنايي با استاد قربانعلي اجلّي

استاد قربانعلي اجلّي  به سال 1318 درشهرستان ميانه تولد يافت . پدر ش فرهنگي و مادرش معلم قرآن بود. تحصيلات وي تا پايان دوره اول متوسطه درميانه بود و پس از آن براي اتمام تحصيلاتش به تهران رفت وپس از پايان دوره متوسطه دردانشكده هنر هاي تزييني پذيرفته شد و پس از اخذ ليسانس دررشته معماري داخلي به دوره فوق ليسانس درهمين رشته راه پيدا كرد و دوره فوق ليسانس را نيز به پايان رساند .قربانعلي اجلي از محضر استادان بزرگي چون استاد سيد حسن ميرخاني ، استاد علي اكبر كاوه ، مرحوم استاد سيد حسين ميرخاني .‌استاد احمد نجفي زنجاني و استاد ابراهيم بوذري به آموختن خطوط نستعليق و نسخ و ثلث پرداخت . ضمن تلمذ در محضر اين اساتيد ، در آثار بزرگان خط ،‌چون مير عماد، ميرزا رضا كلهر ،‌ميرزا غلامرضا ، استاد عبد المجيد درويش ، استاد مسلم شكسته نستعليق به تفحص وتحقيق پرداخت .همچنين زير نظر استاد شيخ ، استاد كاتوزيان ، بهزاد و مصيري و اولياء به آموزش طراحي و نقاشي رنگ روغن پرداخت. قربانعلي اجلي به علت علاقه زياد به آموزش به استخدام دولت درآمد و دردبيرستانهاو مدارس عالي به تدريس مشغول شد . سپس از طرف دانشكده هنر هاي تزييني به عنوان مدرس دعوت شد وبه تدريس شيوه‌هاي گوناگون خط پرداخت و مدت 22 سال درامرتدريس روزگار سپري كرد .


ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط رضا حسن زاده در یکشنبه هفدهم آبان 1388 و ساعت |

تاپماجالار

حبيب  و علي اكبر زارع زاده ـ عليرضا نعمتي

 

ـ بئش يووايا بير قاپي.(الجك)

ـ بدني وار قاني يوخ. (آري)

ـ بير آغ اوتاغيم وار، ايچينه يول يوخ.(يومورتا)

ـ بيزده بير درين قويو وار، ايچينده سرين سويو وار، قارنيندان ايلان بالاسي، آغيزيندا گوهر ده نه سي.(چيراق، نفت ، پيلته، شعله)

ـ بيزيم ايوده يوسوف ياتيب، قولاقلارين قيسيب ياتيب.(قايچي)

ـ بير آتيم وار درينده، آرپا ييير سرينده، گيجه ـ گوندوز يول گيده ر، ييرنده دير، ييرينده.(ده ييرمان)

ـ بير بالاجا اوداچيق، ايچي دولو آغ مينجيق.(آغيز و ديشلر)

ـ بير آغاجيم وار اوتوز يارپاغي، بير اوزو آغ. بير اوزو قارا.(گيجه ـ گوندوز)

ـ بير بالاجا بويو وار، قيرميزيدان دونو وار.(ايده)

ـ بير بؤلوك آتلار، چمنده اوتلار، واختي گلنده ديمدييي چاتلار. (پامبيق)

ـ بير ايل اكرلر، ييدي ايل بيچرلر.(يونجا)

ـ تاپ بو ندير تاپماجا، آياقلاري ياپماجا، گؤزلري وار بالاجا.(ده وه)

 

+ نوشته شده توسط رضا حسن زاده در سه شنبه دوازدهم آبان 1388 و ساعت |

وقتي كه شمع و گل و پروانه و بلبل همه جمعند

رضا حسن زاده

 

يكي از بركات وجود آرامگاه حضرت شمس در دارالصفاي خوي گرد هم آمدن فرهيختگان، دانشمندان، فرهنگيان، نويسندگان و هنرمندان و. . . معروف كشوري در اين شهر تاريخي است.

چندي پيش كه به مناسبت گراميداشت »روز مولانا« ويژه برنامه اي در جوار اين آرامگاه ترتيب يافته بود، تعدادي از شاعران معروف خوي به همراه چند تن از شاعران كشوري با شعر خواني خود، در پاسي از يك شب به ياد ماندني و در مكاني عارفانه ، حاضران را به وجد آورده و در ضمير پر تب و تاب آنها حال و هوايي عاشقانه خلق كردند.

آن شب به پايان رسيد اما فوران شور و شوق در نزد كساني كه سر سوزن ذوقي داشتند، پاياني نداشت و همين امر سبب شد تا شب بعد، در منزل شخصيِ يكي از دوستان] آقاي اسماعيل اسدلو[ گرد هم آيند و در  محفل شاعرانه ديگري شركت كنند.

حقير هم نه به خاطر داشتن ذوق شعري كه به دليل سابقه دوستي با صاحب خانه، براي حضور در اين جمع صميمي دعوت شدم؛ جمعي شامل  بزرگواراني چون، استاد اجلّي، ناصح خويي، انزاب خويي، صاحبدل، حاجي‌زاده، ذيحق، مظلومي، حسن‌نژاد، ميرزايي و . . . و چند تن از شاعران جوان خوي .


ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط رضا حسن زاده در یکشنبه سوم آبان 1388 و ساعت |

 

 

آچيخ قوي پنجره ني

گؤزوم گؤرسون گله ني

نئجه قبيره قوُيارلار

يار درديندن اؤله ني؟

 

اگر ايسته‌سه ائل سني

ييخا بيلمز يئل سني

نامرده بويون ايمه

قوي آپارسين سئل سني

 

عطريمي آل گوللردن

اوُزاخ گئدمه ائللردن

ائله خيدمت ايله‌ين

ياقين دوشمز ديللردن

 

اوچ باجي‌يديك بير آنا

گزئرديك يانا يانا

فلك ووردو داغيتدي

هر كس دوشدو بير يانا

 

سوسوزمام سويوخدور

سو چوخدو ويره‌ن يوخدور

دوشومم غوربت ائله

درديمي بيلن يوخدور

 

سؤزوي ديمه آشكارا

درديمه يوخدو چارا

دينديرمه قان آغلارام

اوره گييمده وار يارا

 

گؤزلري قاراسيندان

ياش آخئر ياراسيندان

اوْلور كي هئچ ال چكه

آنا اؤز بالاسيندان؟

 

داغلارا دولو دوشر

قار ياغار دولو دوشر

قبيريمي يول اوسته قاز

دوست گلر يولو دوشر

 

بير قوش گلدي ييمَندن

قاناتي گؤي چيمندن

قاناتين بوُياييبدي

منيم آه ـ زاريمدان

 

چيخديم داغلار باشينا

يازي يازديم داشينا

باجيلار قوربان اولسون

غوربتده قالان قارداشينا

 

عاشيقي بالا دردي

ساغالماز بالا دردي

هامي يارام ساغالسا

ساغالماز بالا دردي

 

من بير يارالي قوچام

قاچاغيم يوخدور قاچام

قارنيم كي سيرفا دئير

گلنه درديم آچام

 

قوردون آدي يئديدي

ييمه ديده يئديدي

چيخ بو داغلار باشينا

گؤر: نه دئدي دئديدي

 

چيخديم داغين باشينا

يازغي يازديم باشينا

گلن گلسين اوخوسون

نه‌لر گليب باشيما

 

قيزيل ايينه نين ساپي

گؤرسن سين سيزين قاپي

مني ياردان ايله ين

ديلن سين قاپي قاپي

 

داغلاردا قار قالماسين

اري‌سين قار قالماسين

مردين ديلي قورروسون

نامرده يالوارماسين

 

عزيزيم گوله گوله

كول اكديم گوله گوله

دوستلوقونان ائويم ييخدي

اوزومه گوله گوله

 

عزيزيم اوُچدوم گل

غم باغينا دوشدوم گل

ياخچي گونومون دوستو

يامان گونه دوشدوم گل

 

قويونودوم قوردا دوشدوم

ايري‌ديم خوردا دوشدوم

آپار خبر آناما

دئديگي يوردا دوشدوم

 

 

 

+ نوشته شده توسط رضا حسن زاده در یکشنبه سوم آبان 1388 و ساعت |

ديار شمس

سيد محمدحسن ناصحي (خوئي)

 

در شـــهر خـــوي بســاحت قُدس مزار شمس

جمعــند عـــاشـــقان بـــرون از شــمار شمس

هـــر عـــــارفي كه بـــوده بعالم از آن نخست:

خــود را رســــانده تنگ نفس بر كنار شمس

عــطّار هـــم رسيــــده و دارد بــدست خويش

يكدسته گل كه تــــا كنـــد آن را نثار شمس

اربــــاب معــــرفت بــــه تـــماشـــا نشسته‌اند:

بــــر ايــــن مقــــام و منـــزلت و اقتدار شمس

صـف بستــــه انـــد اهل ســلوك و صفا و مهر

با يـــك جـــهان ادب به يــميـن و يسار شمس

از هــــر طــرف ستاره بر اين شهر ريخته است

در گـــردشـــــند جــــمله بــدور مَدار شمس

اِستـــــاده مـــولــــوي بـــه سيه جامه پيش در

يعنــــي كــــه او هنــــوز بوًد سوگوار شمس

بنگر! چــــگونــه كــــرد خُــــداوندگـــار را

مقـــهــــور يـــك غريبه خُداوندگار شمس

در يك نشست حاصل يك عمر خويش باخت

آن رند بُرده از همه كس در قـــمار شمس

با اوليــــن كلام وي از هــــوش و حـــال رفت

خـــــود را سپُــــرد يــــكسره بر اختيار شمس

يــــك بـــاره حال و حالت و عادات او گرفت

گــــوئي كـــه شد تنيده اي از پود و تار شمس

ديـــــوانه گشت و مست و سرانداز و بي سكون

زآنـــگه كــه زد لبي به مي بي خُمار شمس

بسيــــار كـــس كه از نَفَسش بهره بُرده ليــك:

يـــــك تــــن ميــان آنهمه شد شاهكار شمس

تـــا او بســــــاط معركه عشق گُســـترانــــد

شــــد شيــــخ شــــهر قــونيه آتش بيار شمس

پــــرورد آدمي كه جــهان در شگفت اوست

ايــــن مرتبت رسيـــده بـــر او ز اعتبار شمس

چــــون يافتي جـــــلال چنــــيني جلال دين؟

دست قـضا گرش ننــــمودي دچـــــار شمس

بــــر او ز لـــطف حضرت حق بخت يــار شد

تــــا شــــد چنـــين بـــراي ابد بختيار شمس

شـــــهر قــــديـمي خوي ازو جان تازه يافت

هستـــيم تــــا كـــه هست جهان وامدار شمس

بــــر ســــرنـــوشت خـــطّه ما خوشترين خط:

بنـــوشــــت تـــافتاد بـــر اينـــجا گذار شمس

او در كنـــــار مـــا خــوش و راحت غنوده بود

مــــا ســـــالهـــا بــغفلت و در انتـــظار شمس

بـــــرداشت پرده دست رياحي پس از قرون

از روي راز مــــدفـــــن شُبــــهت مدار شمس

عُمري نوشت و گفت كه: پنهان بچاه نيست

در شــــهر مـــاســــت مقبـــرة آشـكار شمس

تـــا ايــــن ســــخن بنقطة قطع و يقين رسيد

آســـــــوده گشـــت جــان و دل بيقرار شمس

بر روي چشم ماست قدوم هر آنـــكه هســــت

از زائــــــران بـــــارگـــه مُشــــكبــار شمس

مـــا بـــر ســر از فقير و غني، كوچك و بزرگ

داريـــــم تـــــاج پــــر گُهر افتـــــخار شمس

در شـــــهر ما هميشه، بــــــهار اسـت و خرّمي

چـــــون هيچـــــگه خــزان نپذيرد بهار شمس

با مـــــولوي يــكي دو ســـــه سالي نبوده بيش

با مـــــا گــــذشتــــه، بيشترين روزگار شمس

در پيــــش اهل معنــــي و عرفان گزاف نيست

بـــــــر ايـــــن ديـــــار نــام نهادن ديار شمس

»نــاصح« براستي كه چه فرخنده دولتي است

بــــودن بـــــراي مــــردم ما، در جـوار شمس

 

+ نوشته شده توسط رضا حسن زاده در یکشنبه نوزدهم مهر 1388 و ساعت |

 

»ترانه هاي كار در آذربايجان« از جديدترين آثار دكتر حميد سفيدگر شهانقي، داراي دكتراي فولكلورشناسي از دانشگاه باكو است.

اين كتاب در تابستان 88 و در چاپ نخست خود با شمارگان 2000 نسخه و توسط نشر »طرح آينده« و براي ادارة كل پژوهش هاي راديو به نگارش درآمده است.

ترانه هاي كار از ژانرهاي بسيار رايج فولكلور است و در اين كتاب نمونه هاي مختلف اين نوع ترانه ها، بخشي به صورت ميداني و بخشي به صورت اسنادي از هر دو سوي ارس (جمهوري آذربايجان و آذربايجان ايران) در شاخه‌هاي مختلف گردآوري و بررسي شده است.

اين كتاب در 8 فصل با عناوين فولكلور آذربايجان، ترانه‌هاي شكار و شكارچي، كشت و زرع، دام و دامداري، صيد و صيادي، قاليبافي، ترانه هاي پرورش كرم ابريشم و ترانه هاي رشته بري تدوين شده و بعد از توضيح مختصري  درباره هر عنوان، نمونه اي از اين ترانه ها همراه با آوانگاري لاتين و ترجمة فارسي آورده شده است.

نمونه زير از ترانه هاي قالي و قاليبافي انتخاب شده است:

آسما گول               باسما گول

گولوم خينالي           دؤشو مينالي

ازل بارماقدان           گؤزل بارماقدان

اوزول خانامه             دوزول خانامه

ترجمه:

گل آويخته               گل فشاري

گل حنايي‌ام               با رنگ مينايي‌ات

از انگشت اول             انگشت زيبا

روي دار قالي بنشين     روي دار قالي رديف شو

 

 

 

+ نوشته شده توسط رضا حسن زاده در یکشنبه پنجم مهر 1388 و ساعت |

ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط رضا حسن زاده در یکشنبه پنجم مهر 1388 و ساعت |

سلام بر حيدربابا

قسمت دوم

يحيي رحيمي


ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط رضا حسن زاده در چهارشنبه یکم مهر 1388 و ساعت |

هديه تولد

ترجمه: ويدا آقاجاني

بابي كوچولو وارد آشپزخانه شد جايي كه مادرش در حال غذا پختن بود.روز تولدش نزديك مي‌شد و بابي با خود فكر كرد كه موقعيت  خوبي است تا به مادرش بگويد چه چيزي مي‌خواهد.

ـ مامان، من يك دوچرخه براي تولدم مي‌خوام!

بابي كوچولو  كمي شلوغ و شرّ بود و در خانه و مدرسه هميشه به دردسر مي افتاد.

مادرش  پرسيد: فكر مي‌كني كه شايستگي داشتن يك دوچرخه را داري؟

ـ البته!

او اين طور تصور مي‌كرد.

مادراز بابي خواست به كارهايي كه در طول سال انجام مي‌دهد بيشتر فكر كند:

بابي  به اتاق برو و در مورد كارهايي كه در طول اين سال انجام داده‌اي فكر كن. سپس نامه‌اي براي خدا بنويس و بگو كه چرا تو شايستگي داشتن يك دوچرخه را براي تولدت داري!

بابي  به سمت اتاق از پله‌ها بالا رفت، نشست و نامه‌اي براي خدا نوشت.

نامه اول: خداي عزيزم من امسال پسر خيلي خوبي بودم و مايلم يك دوچرخه براي تولدم داشته باشم!

يك  دوچرخه قرمز!

دوست شما: بابي

بابي مي‌دانست نامه را صادقانه ننوشته و او امسال پسر خيلي خوبي نبوده، بنابراين نامه اول را پاره و نامه دوم را شروع  كرد.

نامه دوم:

خداي عزيز، من امسال پسر خوبي بودم و من مايلم يك دوچرخه قرمز براي تولدم داشته باشم!

دوست شما: بابي

بابي مي‌دانست كه اين نامه هم حقيقت ندارد. پس نامه  دوم را هم پاره و نامه سوم را شروع  كرد.

نامه سوم:

خداي عزيز، من امسال پسر خيلي بدي نبودم و هنوز واقعا يك دوچرخه براي تولدم مي خوام!

بابي

 باب مي‌دانست كه اين نامه را نمي تواند به خداوند بفرستد.پس بابي نامه چهارم را شروع كرد.

نامه چهارم:

 اي خداي مهربان، من مي‌دانم كه امسال پسر خوبي نبودم. من خيلي متاسفم اما اگر برام يك دوچرخه بفرستي پسر خوبي مي‌شم.

خواهش مي كنم، بابي.

   بابي مي‌دانست حتي اگر اين نامه صادقانه و درست باشه براي او يك دوچرخه پس نمي‌آورد.

حالا بابي خيلي غمگين بود. به طبقه پايين رفت و به مادرش گفت مي خواهد به كليسا برود.

 مادر بابي تصور كرد نقشه‌اش جواب داده چرا كه حالا بابي خيلي غمگين به نظر مي‌رسيد.

مادرش گفت: فقط براي شام سر وقت خانه باش.

بابي به كليسا رفت. زير مجسمه حضرت مسيح  ايستاد و به اطراف نگاهي انداخت كه كسي آنجا نباشد.

سپس خم شد و مجسمه مريم مقدس را برداشت، زير لباسش پنهان كرد و به طرف خيابان دويد. به خانه رسيد به اتاقش رفت در اتاق را بست و با مداد و تكه كاغذي نامه پنجم را شروع كرد.

نامه پنجم:

خدايا! من مادر عيسي را دزديدم اگر مي خواهي او را دوباره ببيني دوچرخه رو بفرست.

 

+ نوشته شده توسط رضا حسن زاده در سه شنبه سی و یکم شهریور 1388 و ساعت |

ماه پنهان

هوشنگ رحيمي

بسكه زلفانت گل افشان كرده اي

حــال و روزم را پريشان كرده اي

ايـــن دل غربت نصيب و خسته را

بـــي خبر از كفر و ايمان كرده اي

داغ مهري لاله‌سان در پـــــاي دل

نقش چون طغراي پيمان كرده اي

آن لــب لعل شـــكر بــارت به ناز

مثــل جــــام آب حيوان كرده‌اي

لـطف خود را بر سر كوي و گذار

با خــلايق، وقف احسان كرده‌اي

آشيــان گم كرده مرغي را ز غيب

در قــفس سر در گريبان كرده‌اي

طوطــي در بنـد و از خود مانده را

مــرغ ايوان و سخندان كـــرده‌اي

اي بـــت گنــدم نماي جو فروش

صيــــد دلها را چه آسان كرده‌اي

چند گويم اي غــزال خوش خرام

بيدلان را مــات و حيران كرده‌اي

چشم بد دور از قـــد و بـــالاي تو

زير بـــــــرقع، ماه، پنهان كـرده‌اي!

 

امير نقي‌لو

عضو انجمن ادبي دانش خوي

نشستم از تـو بگويـــم رديـــف پيدا شد

و حرف قــــافيه اش هم مصوّت »آ« شد

به استـــــعاره و تشبيـــــه فكر مي كردم

كه چشم خانــــه تــــو در غزل معمّا شد

به بــرق چشم سياهت چراغ ماه شكست

و آفتـــاب خودش را گرفت و رسوا شد

غزل به خال لبت گفتم و رديـف نشست

به روي گوشه اي از بيت، در تماشــا شد

تـــو آمـــدي و گل آفتـــــابگردان هم

بــــه احتـــــرام حضور تو از كمر تا شد

تـو حرف مي‌زدي و جمع خيره‌ات بودند

تـــو خنده مي‌زدي و بين جمع غوغا شد

پـــس از تو شعر تو را عاشقانه مي خوانم

كـــه واژه‌هاي غــــزل با لب تو معنا شد

+ نوشته شده توسط رضا حسن زاده در سه شنبه سی و یکم شهریور 1388 و ساعت |

كلام علي(ع) در آثار شعرا

بهروز نصيري


ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط رضا حسن زاده در سه شنبه سی و یکم شهریور 1388 و ساعت |

سلام حيدر بابا

قسمت اول

يحيي رحيمي

 

اشاره:

يا حق! شبي كه فردايش شناسنامه مهر انتخابات رياست جمهوري مي‌خورد (دوره 10) فاضل اهل قلمي كه در نقد شعر روزگار ما صاحب اسم و رسمي است تلفني برايم گفت در جمعي بوديم سخن از سفرهاي تبليغاتي دو نفر از نامزدها به تبريز به ميان آمد و آنچه آن دو از شعرهاي حيدرباباي استاد شهريار جاري كردند، آن كشف برگرفته‌هاي ما از شنيده‌ها و خوانده‌هايمان از منظومه، راه به جايي نمي برد. نهايت با اشاره به ذهنيت خود از ده‌ها نوشته‌ام درباره حيدربابا طي ساليان اجيري در نشريات ريز و درشت و تأكيد به آخرين نوشته‌ام در همين مقوله كه به ترجمه زنده ياد حسين منزوي از حيدربابا داده بودم، »نگاه پنجشنبه« پرداختي ديگر را بر گردنم گذاشت. راستش نتوانستم قلم‌زني هاي روزانه ام را پيش بكشم، وقت لازم بود كه نداشتم، باري:

* آنچه مي بينيد يادداشت هاي جسته و گريخته اي است كه در حاشيه قلم‌اندازهاي روزانه‌ام به »نيم نگاه«، راست و ريس كرده‌ام اصل، لبيك به امر فرزانه عاشقي است كه شهريار مرادش بود، شاعر بزرگي كه عمري غم روي غم گذاشت و غمگنانه هم رفت... با اين تأسف كه چند و چون ادبي در آثار شهريار را در صلاحيت خود نمي‌دانم. تنها در اين محدوده كه مي‌خوانيد.


ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط رضا حسن زاده در چهارشنبه بیست و پنجم شهریور 1388 و ساعت |

با نگاهي به كتاب  »بهشت‌هم به‌جهنم فداي نازنگاهت»

عليرضا ذيحق

 

"بهشت هم به جهنم ! "كمي هم از عشقي سرشار بگوييم . از شعر و حس و رفاقت . از "»حبيب« " و آشنايي مان كه هر چقدر هم اتفاقي باشد ، غافلگير كننده تر از جوهر شعريِ او كه روندي ناگهاني و شهودي دارد ، نيست . از انساني كه سكوت اش را جز شعر چيزي نمي شكند و وقتي با خلاقيت اش در اصيل ترين شـكل روبرو مي شوي ، اين حس را داري كه او هـــرگز نخواسته شعري بنويسد ؛ بلكه شعر بوده كه او را مدام به جوشش هاي درون اش پيوند زده و كلامش را به شكلي فشرده روي كاغذ جاري ساخته است .

تصاوير شعرش و تفسيرپذيري آنها و خصوصاً ساخت تغزّلي آثارش ، ما را از حسّ و ادراكي سرشار مي كند كه به كنكاشي روي مي آوريم در لايه هايي پيچيده از شعور و عاطفه . شاملوي بزرگ مي گويد : " من هرگز خواست خودم را به شعرهايي كه مي خوانم تحميل نمي كنم ... مثل آنهايي نيستم مثلاً كه از همان اوّل با توقّع وزن و قافيه شعر را مي خوانند ... آنچه در مرحله ي اول اهمّيّت دارد جانِ شعر است ، بي شائبه ي كلام. آن چيزي كه نويسنده ي شعر را به نوشتن برانگيخته ..." (1) راز و جانِ شعر " حبيب " نيز درست همين جاهاست كه معمّاگونه نقبي نهان مي زند به هنر و جوهره‌ي اصيل آن . او كه در جايي از شعرش مي گويد : " من فكر مي كنم انسان عصرما / شطرنج زنده اي است ، بازي گرفته تر " خود نيز هرگز تا دردي از " ياران بي زره " و " مردان بي سپر" خيال اش را به " رقصِ لزگي ميان خنجر و خون " وانداشته است ، سكوت اش را هيچ تيزي جز چاقوي كلام نمي بُرّد.

او در حيطه ي خلاّقيّت اش ، به شكلي از زبان و بيان رسيده كه با همه ي سادگي هايش در ريتم و ساختار ، شعرش را از ذات هنر هيچ سوا نكرده و كلام اش را به چيزي در حوزه ي روز مرگي هاي زمانه بدل نساخته است . صد البتّه كه او و آثارش رنگ زمانه نيز دارند و بايد هم داشته باشند .

او با بيان " راه باريك تر زِ مو ، پا لنگ / سنگباران و شيشه بردوشي " به جايي مي رسد كه مي نالد : " بسته اند بالم را ، مي دهند پروازم " و " آه ، اي بهار عاطفه ! گلپوش كن مرا. " "رولان بارت " مضموني دارد با اين عبارت كه : " زبان در جمله پايان مي پذيرد و ادبيات از آن سوي جمله آغاز مي شود ." اشعار حبيب نيز به شكلي مترنّم همين مفهوم نغز است و صداي گرم ادبيات را به گوش ما مي رساند .

از آشنايي ام با " حبيب " مي گفتم و روزي كه در خاموشيِ شاعرانه اش فهميدم كه او به تعبير اشعار خود كسي نيست كه " غزلي از انارِ گونه ي يار" بسازد . او آرام مي گفت :" آقا ! ميان ما و شـما خط كشيده شد

 امّا كسي نگفت چـــرا خــط كشيده شد

قرآن روي تاقـچه حتّي ورق نخـورد

 شيطان دروغ نيست ، خدا خط كشيده شد

حق با سكوت نيست ، ولي مهربانِ من

 ساطور جَست و روي صدا خط كشيده شد (2)

عنصر ذاتي شعر با همه ي تُرد و لطيفي اش ، ميهمان طبع شاعر است و اگر هم كمي حزن انگيز ؛ اين محزوني از سده ها پيش در شعر ما بوده و همچنان با سياوش ها و سهراب ها در عصر جديد نيز با ماست .

شبي كه آينه بر دوش آمدي ، گفتم :

 علاج زخم سياه غزل به دوش وي است

بمان كه شبچره ي موريانه ها نشود زبان،  امانت "حافظ" و ارث " مولوي " است...

نويدي گنگ و مبهم به پچپچه در گوش ام مي خوانَد : حبيب ِ " شيرينكارِ عشق " ، در فردايي كه زياد هم دور نيست نامي نجيب خواهد بود . با جهان بينيِ نُوي كه در او رو به كمال دارد و با بهره گيري هاي بكر و بيشترش از استعاره و تصوير.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1- بهشت هم به جهنم فداي ناز نگاهت ../ حبيب حسن نژاد  /نشر ماهابه  - تهران / چاپ اول 1387

2- هنر و ادبيات امروز ( گفت و شنودي با براهني وشاملو ) ، ناصر حريري ، نشر كتابسراي بابل ، 1365

 

+ نوشته شده توسط رضا حسن زاده در شنبه بیست و هفتم تیر 1388 و ساعت |

نقد احوال و آثار شاعر گرانمايه كاظم رجوي ديلمقاني

ناصر ناصري ـ عضو هيأت علمي دانشگاه آزاد اسلامي واحد خوي

 


ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط رضا حسن زاده در شنبه بیست و هفتم تیر 1388 و ساعت |

 

ـ يالانچي طاماحكاري توولار

ـ يالانچي نين ائوي ياندي هئچ كيم اينانمادي

ـ يالانچي نين ايپي ايله قويويا دوشن قويودا فالار

ـ يالانچي نين منزيلي اولماز

ـ يالانچيليق اوز قيزاردار

ـ يالانچيني تومانينين باغي قيريلانا قدر قووارلار

ـ يالانين عمري آ ز اولار

ـ يامان قونشو، يامان آرواد ، يامان آت ، بيريندن كؤچ ،بيرين بوشا ، بيرين سات

ـ يامان گونون عؤمرو آز اولار

ـ يامان گونه صبر ائدن ، ياخشي گونه تئز چاتار

ـ يانديرديغين شامي سؤندورمه

ـيانيغندان چيخديق ، آلووا دوشدوك

ـيانيندا ياتدي، پالچيغا باتدي

ـياواش گئدن چوخ گئدر

ـياواش گئدن يورولماز

ـ ياوان اتين شورباسي اولماز

ـ ائله باغين بئله ده مئيوه سي اولار

ـ ائله تيكه گؤتور كي ، اودا بيلَسن

ـ ائله دون گئيمك گرك كي ، ياماغي ائوده تاپيلا

ـ ائله سؤز دئه كي ، كالي تؤكولسون دَيميشي قالسين

ـ ائله سؤز دئيير كي ، پيشميش تويوغون گولمگي گلير

ـ ائله قازانين بئله ده آشي اولار

ـ اؤيرنمَيه عار اولماز

ـ ائله چؤمچه نين بئله ده قازاني اولار

ـ احتياج انسانس هر ايشه قويار

ـ ايكي اَلي وار، ايكي سينده بورج آلير

ـ ايكي سينده، بير ايلان چاليب

ـ ايگيت امك ايتيرمز

ـ ائله بير، دوه نالبنده باخير

ـ ايلانين قويروغون آياخلاماسون، كؤنوب چالماز

ـ ائل گوجي، سئل گوجي

ـ ائله آغليان گؤز، تئز كؤر اولار

ـ ايتينن يولداش اول، ديرناقيوي الدن وئرمه

ـ ايسته دي قاش دوزلده، ووردي گؤزون چيخارتدي

 

+ نوشته شده توسط رضا حسن زاده در شنبه بیستم تیر 1388 و ساعت |

 

گونلري بيرـ بير سانا

اود دوشوب شيرين جانا

دانيشيريق باخيشلا

ديل قالير ياناـ يانا

 

قيزيل گول اوچ گول آچار

اوچ يارپاق اوچ گول آچار

چاغيرسان ابوالفضلي

او ياخشي موشگول آچار

 

دولان گل بو داغ ايله ن

گولي در بوداغ ايله ن

سنه ياخشي دئمه زلر

من اؤلسه م بو داغ ايله ن

 

بو يول گئدير تبريزه

قناتي ريزه ريزه

خدام بير يول وئر بيزه

بيز گئدك اؤلكه ميزه

 

خور باخديلار ديليمه

سؤز ياخديلار ائليمه

زامانين ياساق يوكون

باغلاديلار بئليمه

 

چاغير سن گئجه ياري

باختيندان كئچه ياري

يوخودا ياري گوردوم

اويناديم گئجه ياري

 

باغچالاردا باد قالدي

دوست چكيلدي ياد قالدي

يار قيسمتيم اولمادي

اوستومده بيرآد قالدي

 

گل گئدك دولان باغي

گول لري سولان باغي

پروانه دن اؤيرنديم

باشينا دولانماغي

 

داغ باشيندا قار قالا

دومان كئچه ، قار قالا

بير آرزوم وار اوره كده

من اولسم ده يار قالا

 

عزيزي يم گول باغدا

 بولبول باغدا گول باغدا

سن سيز باغا گيرمه رم

خزل اولسا گول باغدا

 

عزيزيم هئي درديمي

بو گلن حيدر دي مي ؟

كاش آنام ساغ اولايدي

چكئيدي هئي درديمي

 

عزيزي يم گينه سن

صفا گلدين گينه سن

فيكريم ، ذيكريم ، خياليم

سنسن ، سنسن ، گينه سن

 

داغ باشيندا سار منم

قلبي قره تار منم

دييللر يار كوسوبدي

حتما گوناهكار منم

 

داغ باشين دولو گؤزلر

ساغ گئدن سولو گؤزلر

گونلر كئچر غربت ده

يار ياتماز يولو گؤزلر

 

 چن گئدير چمن اوسته

دوشور ياسمن اوسته

يار نه واخت بيزه گلسه

يئري وار سينم اوسته

+ نوشته شده توسط رضا حسن زاده در شنبه بیستم تیر 1388 و ساعت |

تاپماجالار

حبيب  و علي اكبر زارع زاده ـ عليرضا نعمتي

 

1ـ آغاج ديير يارپاقلاري وار ـ كوينك ديير تيكيليب ـ آدام ديير دانيشير؟

2ـ آغدير پنير ديير ـ قويروغي وار سيچان ديير؟

3ـ اليميله اكيرم ـ ديليميله بيچرم؟

4ـ آغزي وار ديلي الماز ـ يوز آغاج وور چيغيرماز؟

5ـ آغ يرده قارا توخوم قميش ايله اكيلر ـ آغيزيله دريلر؟

6ـ آغريسيز غمسيز آغلادار؟

7ـ اذان اوخويار ناماز قيلماز ـ آرواد آلار كبين كسمز؟

8ـ آخشام چاغيندا اريك باغيندا ـ اوچاربير قوش دييردي قار قار؟

9ـ آداسي وار جاني يوخ؟

10ـ اياغي يوخ آمما يري يير؟

11ـ آغ قوش سويا توكولدو؟

12ـ آلتي آيدا بير قاريش بير آيدا آلتي قاريش؟

13ـ آتديم ياماجا ـ دوشدو اوماجا؟

14ـ آلديم قازان سالديم قويروق ـ اريدي قازان قالدي قويروق؟

15ـ آلتي آشيق بويو وار ـ هر گجه ده تويو وار؟

16ـ آلتي دريا اوستو اود؟

17ـ آلچاق دامدان قار ياغار؟

18ـ آناسي بشيكده اؤزو بازاردا گزر؟

19ـ آچارام ياتار ـ باغلارام قاچار؟

20ـ آخشام باخديم چوخ ايدي ـ سحر باخديم يوخ ايدي؟

21ـ آتام حيطده ياتار ـ كولگه سيني اوزاقدا آتار؟

22ـ عاشيغين قان آياغي ـ قان الي قان آياقي ـ عاشيق بيرزاد گوروبدور ـ اوچ باشي اون آياقي؟

23ـ عزيزيم آي دوغار، بولوت آلتيندان آي دوغار، او ندير آتاسي بشيكده، قيزي چوخ اوشاق دوغار؟

24ـ ال سيز ـ آياق سيز، شكيل چكير؟

25ـ ال سيز ـ ماشين سيز توخوجو

26ـ بالاجا گونبز، قاپيسي يوخ؟

27ـ بابادا وار، باليقدا وار، ميوه ده يوخدور، باغدا وار؟

28ـ باشيني كسديم قاني يوخ، يومورتاسينين سايي يوخ؟

29ـ باشيني بولاديقجا بورنو شيشر؟

30ـ باشي گؤي، دالي قيرميزي، ييرلرده بيتر، اولمازدا آجي؟

31ـ باشا ياپيشيق، بير ساپسيز قاشيق؟

32ـ بالالارين ييغار باشينا، جيز ـ جيز آغلار؟

33ـ بازاردان آلديم بيردنه، ايچينده وار مين دنه؟

34ـ بازاردا اولماز، تره زيده قالماز، اوندان شيرين اولماز؟

35ـ باغدان گلير باغلي خانيم، اللري خينالي خانيم؟

36ـ بازاردا قاپ ـ قارا، ايوده قيپ ـ قيرميزي؟

37ـ بابانين بير اتي وار دينديرمك اولماز، بير قمچيسي وار انديرمك اولماز؟

 

جوابلار . . .


ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط رضا حسن زاده در شنبه بیستم تیر 1388 و ساعت |

زنوزي متخلص به فاني

از شخصيت هاي برجستة علمي و مورخ نامي در آذربايجان

دكتر ميرجليل اكرمي

بخش پاياني


ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط رضا حسن زاده در شنبه بیستم تیر 1388 و ساعت |

 

قويونو يايديم جه يه نه

سوتونو ساغديم له يه نه

بير ساچيمي دؤرد ائله ديم

بلكه قيزيللار؟ بيه

 

خارماندا قوردوم تايا

كؤلگه سين سالديم چايا

زخمتينن باغ اكديم

امه ييم گئددي زايا

 

قيزيل ايينه نين ساپي

گؤرسنسين سيزين قاپي

مني ياردان ايله ين

ديلنسين قاپي قاپي

 

من بير يارالي قوچام

قاچاغيم يوخدور قاچام

قارنيم كي سيرفا دؤيلو

گلنه درديم آچام

 

عاششيقي بالا دردي

ساغالماز بالا دردي

هامي يارام ساغالسا

ساغالماز بالا دردي

 

چيخديم داغلار باشينا

يازي يازديم داشينا

باجيلار قوربان اولسون

غوربتده قالان قارداشينا

 

بير قوش گلدي ييمندن

قاناتي گؤي چيمندن

قاناتين بوُياييبدي

منيم آه ـ زاريمدان

 

داغلارا دولو دوشر

قار ياغار دولو دوشر

قبيريمي يول اوسته قاز

دوست گلر يولو دوشر

 

گؤزلري قاراسيندان

ياش آخئر ياراسيندان

اوْلو كي هئچ ال چكه

آنا اؤز بالاسيندا؟

 

سؤزوي ديمه آشكارا

درديمه يوخدو چارا

دينديرمه قان آغلارام

اوره ييمده وار يارا

 

سوسوزمام سو يوخدور

سو چوخدو ويره ن يوخدو

دوشموشم غوربت ائله

درديمي بيلن يوخدو

 

اوچ باجي يديك بير آنا

گزئرديك يانا يانا

فلك ووردو داغيتدي

هر كس دوشدو بير يانا

 

عطريمي آل گول لردن

اوُزاخ گئدمه ائل لردن

ائله خيدمت ايله ين

ياقين دوشمز ديل لردن

 

اگر ايسته سه ائل سني

ييخا بيلمز يئل سني

نامرده بويون ايمه

قوي آپارسين سئل سني

 

قويونودوم قوردا دوشدوم

ايريديم خيردا دوشدوم

آپار خبر آناما

دئدي گيي يوردا دوشدوم

 

عزيزيم اوُچدوم گل

غم باغينا دوشدوم گل

ياخچي گونومون دوستو

يامان گونه دوشدوم گل

 

داغلاردا قار قالماسين

ارريسين قار قالماسين

مردين ديلي قورروسون

نامرده يالوارماسين

 

فله يين قهري منه

گلمه دي رحمي منه

فله يين غم كؤينه يين

آخير گئيديردي منه

 

بو فلك مستي فلك

بيزيمن قصددي فلك

هر يانا اوز دؤندرديم

اوراني كسدي فلك

 

 

 

+ نوشته شده توسط رضا حسن زاده در یکشنبه چهاردهم تیر 1388 و ساعت |

زنوزي متخلص به فاني

از شخصيت هاي برجستة علمي و مورخ نامي در آذربايجان

بخش دوم

دكتر ميرجليل اكرمي


ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط رضا حسن زاده در یکشنبه چهاردهم تیر 1388 و ساعت |

تازه‌هاي كتاب

گؤي چمن

حسين كُرلو (صفا)

 

انتشارات »قراقوش« خوي مجموعة شعر تركي »گؤي چمن« را در 2 هزار نسخه روانه بازار كتاب كرد.

»گؤي چمن« مجموعه اشعار تركي »حسين كرلو« متخلص به »صفا« است كه در 110 صفحه سروده شده است.

شاعر خوش‌ذوق خويي در اين منظومه با گوشه چشمي به موقعيت اجتماعي، طبيعي و تاريخي آذربايجان و به خصوص شهرستان خوي 34 قطعه از اشعار خود را گرد آورده و به علاقمندان شعر و شاعري تقديم كرده است.

دارالصفا (لقب خوي) داش قاپي (دروازه سنگي خوي)، عاشيق اصلان (از عاشيق هاي خوي)، خاتون خالا، سكينه خالا، حسين كورد، اصلي كرم، چيلله خانا درگاهي، قاپيليق، خسته قاسيم، ابوالفضل اوجاغي، زلزله بولاغي، قودوق بوغان، قره شعبان، قيزيل گول، آ ميرفتاح، جهنم دره، ميريعقوب، پروين عكاس، خاتون كؤرپوسي، مطلب خان، خان كروانسراسي، پيرولي، شمس تبريزي، ملاحسن، اورين و... واژه هاي نام آشنا براي هر خويي است كه در اين مجموعه به كرات ذكري از آنها به ميان آمده است.

»گؤي چمن« عنوان لقبي است كه حسين كرلو (صفا) به زادگاه خود داده است.

حسين كرلو (صفا) در پشت جلد ديوان خود نوشته است:

انشاءا... اوخويان كسيل اولماز

سوزلرين ايچينده زير، زيبيل اولماز

ضمن آرزوي موفقيت براي اين شاعر خوش‌ذوق به اطلاع علاقمندان مي رساند چاپ اول »گوي چمن« به قيمت 2 هزار تومان در كتاب‌فروشي‌هاي معتبر شهر موجود است.

+ نوشته شده توسط رضا حسن زاده در یکشنبه چهاردهم تیر 1388 و ساعت |

»الناز عباسي«

به شاعره اي با زبان ساده

 

انجمن ادبي »دانش« خوي

 سجاد حاجي حسينلو

 

در ميان شاعران سپيد سراي انجمن ادبي دانش، خانم »الناز عباسي« به شاعره اي با زبان ساده كه اهل ابهام نبوده، و شعرش آن قدر كه نياز به حس كردن دارد محتاج تفسير نيست، معروف است. و به راحتي با آثارش ارتباط دو سويه برقرار مي شود. صميمي ترين واژه‌ها را توأم با غمي پنهان تركيب مي كند. شيوة نگارشش خيلي به زبان معيار نزديك است.

تصوير ذهني در شعر هر چه به واقعيت بيروني نزديك باشد يا به بياني سوژه با اُبژه مطابقت داشته باشد، واكنش مناسبي در خواننده به وجود مي‌آيد. خانم عباسي قبل از سرودن شعر به اين مسائل توجه داشته كه مي نويسد: »ابرها ستاره ها را مي بلعد / آسمان به خواب مي رود / و شب / تاريكي اش را با ماه قسمت مي‌كند«.

يا اينكه گاهي آن چنان سئوال و تعجبش واقعي است كه بي‌كم و كاست به مخاطب منتقل مي شود: »قلب در خود نمي گنجد / آهسته مي پرسد: / دريچه‌هاي زمانم / رگ‌هاي محبتم / چه شده اند؟... /؛ در واقع مهمترين سئوال انسان معاصر را پيش مي كشد. به مدرنيته كه صرفاً خود را وقف عقل ابزاري كرده حمله مي‌كند و پيامدهاي آن را گوشزد مي‌كند. با ترديد و نگراني به دنياي امروزه مي نگرد و چارة نظام در حال فروپاشي را در برگشت به عواطف انساني مي داند. همچنان كه مي‌دانيم آفريدن فرايند شاعرانه‌اي است و هر چه اين عمل ادامه يابد متن خود را از حصار زمان و مكان فراتر مي برد. ذهني با اين خصوصيت خود را از محيط پيرامون جدا مي كند.

اشعار »فروغ فرخزاد« از همين جنس است؛ و خانم عباسي طبق طبع شعري خود گاهي به اين فضاها سرك مي كشد تا همه چيز را وراي زمان و مكان ببيند. به جا است كه از قلم خودشان روايت كنيم: بر لبخندت مي‌آويزم / تا زمين فاصله اي نمانده / غريبانه نگاهم مي‌كني / قطره اي مي چكد / غرق آب حيات / به رنگ نور در آمده ام / ديگر بار از تو پُر مي شوم/.

و يا در كار ديگرش با اعتراف به مسئلة گذشت زمان، با سئوالي كه پيش روي ما قرار مي دهد به دغدغة هميشگي بشر اشاره مي‌كند و ميان »فرار و قرار« خود را معلق مي گذارد. هميشه در حركت است / در حال چرخش / مي رود / دور مي شود، گم مي شود / در خودش ايستاده است / ما را مي چرخاند / چه كنيم؟ / فرار يا قرار؟ / زمان مي گذرد./

ديد شعرا به اشياء و دريافت هاي حسي آنها به جهت نگرش هاي متفاوتي كه دارند فرق مي كند. حاصل تفاوت، گريز از تكرار است كه به روايت‌هاي مختلفي از اشياء تبديل مي شود. در كنار مطلب ذكر شده، شاعر موردنظر بوسيلة تضادي كه در شعر مي‌آفرينند، تأثير شعر را دو چندان مي كند: آفتاب را آبي مي بينم / تن سردش را قهوه اي / و...؛ احساس‌هايي از اين دست تجربه هاي شخصي شاعر است كه در طول اثر برايش كشف مي‌شود.

در كل عملكرد خانم عباسي در اين مدت كوتاهي كه شعر مي‌گويند قابل ستايش است و هر شعري كه انديشه مدار باشد، در حافظه‌ها ريشه مي‌دواند. از اين به بعد من سكوت مي كنم تا...

مهربان تر از هميشه گرماي وجودش را حس كردم

خورشيد كنارم بود

سايه اي از خود شدم

مي ترسيدم، مي ترسيدم

مبادا

حركتي كنم

حرفي بزنم

دور شود

ولي ـ او آمده بود كه هميشه باشد
+ نوشته شده توسط رضا حسن زاده در یکشنبه چهاردهم تیر 1388 و ساعت |

زنوزي متخلص به فاني

از شخصيت هاي برجستة علمي و مورخ نامي در آذربايجان

بخش اول

دكتر ميرجليل اكرمي(1)

 


ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط رضا حسن زاده در یکشنبه چهاردهم تیر 1388 و ساعت |

تجلي عشق در ديوان آقاسي

بخش پاياني

دكتر خداويردي عباس زاده

 


ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط رضا حسن زاده در یکشنبه چهاردهم تیر 1388 و ساعت |

 

آن سال‌هاي نيامدني...

يحيي رحيمي

روزنامه نيم نگاه شيراز ـ 5خرداد88

 

سن و سال كه بالا مي رود، عينيت آيه اي، دريافت خبري، نداعي خاطره اي، خواندن شعري، نوشته اي، از يك دل نشسته ساليان كودكي، تو را به آن روزهاي نيامدني مي برد، خود را در ميانشان مي بيني، در حضورشان زانو مي زني، برايشان »از جدايي ها شكايت مي كني« تمام قامتت از درد و دريغ سرشار مي شود تا مقوله ديگر...

هفته نامه »اورين« با گوشه چشمي كه استاد »بهروز نصيري« به مراد و استاد هميشه ام مولانا سيد »محمدحسن ناصحي« داده بود به جان ملتهب من آتش زد. »بهروز« همدرد و هم صداي ساليانم، صاحب كلي تحقيق و تحليل در محدوده اي خودي آزار و غريب نواز است و استاد »ناصحي« كه از چهارم ابتدايي تاكنون نه در مقام معلم بلكه مرادم تا هنوز، غزل پردازي عاشق و فرهيخته اي ششدانگ و آشنا به زبان دل‌هاست، چقدر آرزوي بوسه بر دستانش را داشته باشم خوب است؟

از لحظه اي كه نام نامي اين دو جان شيرينم را، ياران »اورين« بر دلم نشانده اند، روزنامه نيستم، شيراز نيستم، منزل هم نيستم، سراغ مرا از محله امامزاده، دبستان شاهپور، كوچه يديلر بگيريد، پاي آن ديوارهاي كاهگل، كنار آن سفره هاي خالي و مردمي محروم كه از ميانشان برخاسته ام و مدام خدا خدا كرده ام كه بتوانم فريادگر آرزوهاي برآورده نشده آنان باشم...

آيا هزاران هزار نوشته هايم از تحقق آرزوهايم نشانه‌هايي دارند؟ اگر نه از ما با گذشت ياد كنيد...

براي تسكين آلام مثل هميشه زنگ تلفن سنگ صبورم »صدراي« نازنين [استاد ذوالرياستين] را به صدا درآوردم شعر مولانا ناصحي را از اورين برايش جاري كردم. پيشنهاد كردند با چند و چوني در پيشاني شعر، آن را براي حشر و نشر تقديم كنم. مردش نبودم در هامش اظهارنظر »شهريار« شعرمان درباره »ناصح« كلمه و كلامي بيايم. شعرش را مي آورم هر چند »بهروز« از ميان كارهاي قديمي شاعر، برگرفته اند ولي در سطر و ستون هميشگي »يادداشت‌هاي...«، صدرا جان مي‌بخشند هميشه اهل بخشش بوده‌اند.

* * *

بنشين

شاعر: سيدمحمدحسن ناصحي

نام هنري: ناصح

محل زندگي: تهران

نفسي در برم اي سلسله مويم، بنشين

بنشين تا غم دل با تو بگويم بنشين

اي ز راه آمده خواهم كه به باران سرشك

گرد راه از گل روي تو بشويم بنشين

بس سخن هاست مرا بر دل و از شدت شوق

بغض بسته است كنون راه گلويم بنشين

در فراق تو عزيز دل من، ساقي چرخ

زهرها ريخته در جام و سبويم بنشين

بعد عمري كه به رخسار تو اي چشمه نور

نور باران شده كاشانه و كويم بنشين

گر جهان پر شود از حور و پريزاد و ملك

جز تو، اي برتر از انديشه، نجويم بنشين

تا بر آن شانه چون عاج تو بگذاشته سر

عطر آن طرّه طرار ببويم بنشين

چند گويي كه پريشان بود احوال رقيب؟!

من كه صد بار پريشان تر از اويم بنشين

گفت »ناصح« كه گرم سر رود اندر ره دوست

راه ديگر جز از اين راه نپويم، بنشين
+ نوشته شده توسط رضا حسن زاده در یکشنبه چهاردهم تیر 1388 و ساعت |

محمد ارثي زاد

در گير و دار فضاهاي مدرن و سنتي

انجمن ادبي دانش خوي _ سجاد حاجي حسينلو

 


ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط رضا حسن زاده در یکشنبه بیست و چهارم خرداد 1388 و ساعت |

ستايشگر ميهن

نيمتاج سلماسي

كامله شايان مهر ـ كارشناسي ارشد زبان و ادبيات فارسي

 

ايرانيان كه فرّ كيان آرزو كنند

بايد نخست كاوه خود جستجو كنند

به جرأت مي توان گفت، همه غم ها و شادي ها و تلاطم‌هاي روحي هر ملت نمونه اش در ادبيات آن ملت جاي گرفته است و به اغراق نگفته ايم اگر بگوييم كه ادبيات هر زمان عصاره و چكيده تمدن و فرهنگ آن است.

عصر مشروطيت در ايران نيز، عصر كشمكش هاي سياسي و مبارزه ها و غارتهاي متداول آن است و در عين حال جامعه ادبيات در اين زمان به آن درجه از پختگي و فرهنگ رسيده كه تشنه داد و خرد باشد و همه قهرمان هاي نيكوكارش زندگي خود را وقف پيروز كردن اين دو بدانند.

بايد گفت اگر ايران، گذشته و تاريخش ارزشي دارند از آن روست كه در هر زمان عده اي انسان ارزنده و آزاده در آن زندگي كرده اند. مردان و زناني كه تن پروري و بيكاري و تنگ نظري و حقارت نمي شناسند آنان زندگي جوشان و سرشار دارند و براي پيشبرد منظور خود از پاي نمي نشينند.

بانو نيمتاج سلماسي يكي از زنان شاعر، آزاده و وطن پرست ايران در اين عصر و زمان زندگي مي كرد، زماني‌كه عصر جنگ بي امان زندگي، عصر مشروطيت و عصر فاجعه لكستان است.

نيمتاج از اهالي سلماس و خانواده لكستاني است كه از خاندان‌هاي بنام آن حدود بودند. نام پدرش يوسف و نام خانوادگي اش خاكپور، آموخته هايش تا پايه يازده دبيرستان بود و زبانهاي انگليسي و تركي نيز مي دانست، گاه طبعش به سخن منظوم رغبت مي كرد و اشعاري به زبان فارسي مي سرود. او اشعار زيادي ندارد و به قول مؤلف كتاب زنان سخنور تنها داراي دويست بيت مي باشد كه البته اين اشعار نيز هنوز منتشر نشده است. مشهورترين شعر او غزلي است با عنوان »كاوه« كه شاعر آن را در جريان شورش آشوريان در سال 1337 قمري در آذربايجان سروده است، در حادثه تأسف انگيزي كه در آن سيميتقو در كشت و كشتار مردم منطقه لكستان هيچ فروگذار نكرد كه شرح كامل آن در كتب تاريخ آمده است.

وقتي خبر فاجعه لكستان در سراسر ايران پيچيد و اشك و خون در روزنامه هاي تهران نقش بست و دل ها را خون كرد و در اين هنگام بود كه غزلي از نيمتاج كه به تأثير آن حادثه و فجايع اكراد در اروميه و ساير نواحي سروده شده بود بر سر زبانها افتاد.

اين غزل در حقيقت زبان حال مردم ستم ديده و آشفته ايران بود كه بر اثر سال ها بلا و مصيبت معتقد شده بودند كه دولت از اداره كشور ناتوان است و تحولي اساسي بايد ايجاد كرد.

اين بانوي جوان كه پدر و مادر خود را در حادثه لكستان از دست داد، در اين غزل با بيان فجايع و رسوائي هايي كه در شهرهاي مختلف ايران از جمله رشت و اروميه و سلماس اتفاق افتاده بود از ايرانيان مي خواهد تا از خود مردانگي نشان دهند و آن فرّ و شكوه گذشته ايران را تجديد كنند.

قانون خلقت است كه بايد شود ذليل

هر ملتي كه راحتي و عيش خو كنند

اين زن وطن پرست مي خواهد همه ملت، علاوه بر تحكيم رشته و پيوند ملي جامعه و تأكيد بر هويت تاريخي چندين هزار ساله قوم خويش، در ايجاد اتّكا به نفس و استقلال معنوي و حفظ تماميت ارضي و غرور قومي خود سهمي داشته باشند و پيام شاعر، براي زنان و مردان باسواد و بي‌سوادي كه صاحب هر نوع نحله فكري و عقيدتي و نژادي هستند.

از نيمتاج علاوه بر غزل »كاوه« جامه اي با عنوان »پيام ما به تهران« برجاي مانده كه شاعر آن را در پيشباز از چكامه نامي خاقاني گفته و در اين شعر نيز او شور و هيجان و آنچه در نهانخانه دل او موج مي زند به بيرون مي ريزد و به انتقاد از عمّال و سركردگان كشور مي پردازد كه كاري جز عيش و نوش و خوشگذراني ندارند.

كيست كه پيغام ما به شهر تهران برد

ز گله در بدر، خبر به چوپان برد

كلاهداران ما، پرده نشين گشته اند

معجر ما را صبا به فرق ايشان برد

با توجه به آنچه كه گذشت مبرهن است كه اين بانوي بزرگوار اشعار زيادي نداشته است و آن وجيزه اي هم كه داشته اكنون در دسترس نيست و آن چه در كتابهاي تاريخ شاعران و تذكره ها آمده فقط غزل »كاوه« و در يك جاي »پيام ما به تهران« است. به هر حال ده بيت هم كه متعلق به او باشد باز كافي است و براي اثبات روح بلند و مردانگي و شكوه طبع او كفايت مي كند.

به اين اميد كه بتوانيم با تشبث به ريسمان‌هاي سترگ ادبيات پيوندي ناگسستني با ريشه هاي فرهنگي و ادبي خود ايجاد كنيم.

......................................................

ارائه شده به همايش »پارسي گويان آذربايجان بعد از مشروطيت« ـ دانشگاه آزاد اسلامي خوي ـ خرداد 1384

 

+ نوشته شده توسط رضا حسن زاده در دوشنبه هجدهم خرداد 1388 و ساعت |

در انديشه افق هاي دست نيافتني

انجمن ادبي دانش خوي ـ سجاد حاجي حسينلو

 

از جمله شعراي انجمن ادبي »دانش خوي« خانم »الماسي« است كه هنوز در مرحله ي آزمون و خطا است. با خيزي كه گرفته نشان مي دهد از همين زمان به افق هاي دست نيافتني مي‌انديشد. گر چه به گفته‌ي خودش »هميشه دست چپش با دست راستش قهر است« ولي باز شعر را خوب زمزمه مي كند، با تصاوير و كلمات بازي مي‌كند و »سر گفتن مداد انگشت‌هايش  باهم دعوا دارند«

به محور عمودي پايبند است و حركت سطرها را به خوبي انجام مي‌دهد:

ـ بابا؛ / خوابش مي آيد،/ »الف«هايش دراز مي كشند،/ چشم‌هايش را مي‌بندد،/ نقطه هايش را بر مي دارم.

ـ مادر؛/ سر پا است/ كلمه‌ي مقدسي‌ست،/ هميشه مي توان به »الف«اش تكيه داد.

ـ زندگي؛/ »گيِ« آن هميشه ثابت است،/ چگونگي اش معلق؛/ همه درون گودال »ي« منتظر دستي هستند و...

»دغدغه هاي چند واژه« عنوان شعر بالا است كه به بخش‌هايي از آن توجه مي كنيم و به پستوي پنهان آن سر مي‌زنيم:

»بابا«، »مادر« اين دو ركن اساس »زندگي« كه نمادهاي روان شناختي خاصي براي صاحب اثر دارد به اين طريق به لايه هاي دروني كلمه رسوخ مي كند و به جاي اينكه خود را با كلمه همراه سازد، واژه ها را به همذات پنداري با خود مجاب مي كند. هر كلمه ساختمان مخصوص به خود دارد كه معني مستقلي را بازگو مي كند. اگر بعد از جبرگرايي زباني (زبان تعيين كننده واقعيت است) فرار كنيم به اينگونه بازخوردها برخورد مي كنيم. كشفي كه به يك شاعر در »الف« ـ »بابا«ـ يا ـ »مادر« ـ دست مي دهد. گونه اي از كشف است كه به حالت هاي حسي او در آن لحظه مطابقت كاملي دارد. اين سير ذهني كه با كشف موضوع انجاميده، طي فرايند مختلفي شكل گرفته است.

مثل تمام خلاقيت ها اول از عينيت (محيط خارج قابل رؤيت) شروع مي‌شود‏ كه تكرار عينيت به آشنايي كامل و درك موقعيت منجر مي شود.بعد از اين مرحله،‌ تكرار خود كلمه است كه نقش مكمل را به عهده مي‌گيرد، اغلب در گفتگوهايمان جملاتي را كه به زبان مي آوريم، در ذهن مجسم نمي كنيم، ولي هنگامي كه با يك مسئله‌ي مهم كه قابل تأمل است مي رسيم سعي مي كنيم تا به تمام جوانب مسئله متمركز باشيم. چنانچه در كتاب »مديريت روشن بيني« خوزه سيلوا روي نگارش هدف تأكيد فراواني دارد. اينجا همان نقطه اصلي است كه كشف اتفاق مي افتد. از ساختار به معني مي گريزد، به حس آميزي روي مي‌آورد و در نهايت به نماد آفريني دست مي زند.

اما كار بعدي اين نوآور نام آور آن است كه بيشتر در حال و هواي شاعران دهه‌ي 50 است. بيشترين خصلت هاي شعري آن دهه به سه بخش تقسيم مي‌شـود: 1ـ تغيير و تحول اساسي در حيطه ي ساختار؛ مانند »كارخانه‌ي« (منوچهر سيستاني) 2ـ به كارگيري تصاوير متوالي؛ مانند »تولدي ديگر«(فروغ فرخزاد) 3ـ استعاره و تفسير در اكثر شهرها؛ مانند »كوچه« (فريدون مشيري)

همان شناسه هايي كه در شعرِ »در نهايت خويشي« مي بنيم.

»نهايت خويشي«

در خيال بوديم، خود خيال نه.

روزي تاريكي آورد،

بيدار شديم آرزو پژمرد!

شبي روشني برد،

خوابيديم خيال ترسيد!

آن شب، تمناي ماه با سكوت زمين مي خواند،

اما خود را گرفت!

و آن روز در مردمك پنهانش، حيات ديده بست،

باز خود را گرفت!

ديديم با درختِ درد مي تابد،

نهال درد شديم و در زمين سكوت، خود را كاشتيم

باران همدردي نبود،

از اوج وجود بر ما تابيد،

خسي روئيديم!

بادي نوزيد تا سرگردان حدّ بياباني نگاهش شويم

در آفتابي ترين تكرار،

خس پابريده اي شديم و با بهت مانديم!

اما چهرة زيبايش بر هميشگيِ ما تابيد.

آفتاب بود، با نهايت خويشي، در بيابان جايمان داد!

شعر روايت يكدست خود را در محور عمودي به خوبي توانسته حفظ كند هر چند ضرب آهنگ هاي شعر »شبي روشن، اما خود را گرفت، باز خود را گرفت . . . « حس عاطفي تأثيرگذار و شديدي روي مخاطب ندارد ولي تنها نكته ي قوتي كه اين ضرب آهنگ ها دارند، با كمترين واژه، معناي سطور قبل را به خوبي منتقل مي كنند. »نهال درد ـ باران همدردي ـ حد بياباني ـ نهايت خويشي«ـ وارد كردن تركيب هايي از اين دست نشان از تسلط شاعر است كه بار ادبي اثر را بالا مي برد.

»هذيان هاي يك تنديس«

موهايم را ژل مي مالم،

فرق سرم را گم مي كنم!

با قرآن فال مي گيرم و آن را در قفسه كنار ديوان حافظ مي گذارم.

پنجره ام رو به قبله است،

بعضي وقت ها پشت به پنجره مي كنم

موي گربه نمازم را باطل مي كند،

دست هاي نداشته ات مرا پس مي‌زند!

تنديسگر من،

خودم كلاه بزرگي سرم گذاشته ام،

كه گوشهايم نمي شنوند!

كه چشمهايم نمي بينند!

اما هنوز صدايت مي كنم،

بهتر از مادر بزرگ ها،

كه چند ركعت برايت شهادت دروغ مي دهند و

مي پندارند بعد از سلام، حق گناه دارند!

در اكثر كارهاي خانم الماسي با به‌كارگيري زبان معمولي مواجه هستيم و اكثراً به جاي اينكه زباني بسازد بيشتر سعي مي كند زبان را به كار ببرد. شناخت موقعيت و استفاده ي درست از تصاوير حاشيه اي، به هوشمندي شاعر بر مي گردد كه به غير از پر كردن فضاهاي خالي بين سطور، به دقايق ناب شعري ختم مي شود. در راستاي همين سخن: »پنجره ام رو به قبله است ـ بعضي وقت ها پشت به پنجره مي كنم ـ موي گربه نمازم را باطل مي كند و . . .«

اگر سطر دوم را حذف كنيم از قدرت روايت و مفهوم كاسته نمي شود »بعضي وقت ها پشت به پنجره مي كنم« همان تصوير حاشيه اي است كه مي بينيم اما »خودم كلاه بزرگي سرم گذاشته‌ام«.

يكي از مؤلفه هاي شاعران دهه ي 70 »بازآفريني« ادبي بود كه در سطح بسيار پايين تر ديده مي شد. عمده ي اين بازآفريني ها نتوانستند خود را به دهه‌هاي بعد از خود انتقال دهند و در همان منجلاب گرفتار گشتند. نسل امروز با آگاهي از اين واقعه، با رندي خاص به بازآفريني ها دست مي‌زند چرا كه هيچ نماد يا شيئي در هنر كهنه نمي‌شود و هدف ها همان رابطه‌ي هنرمند با اشياء هستند كه به هنر تاز‌گي مي‌دهند.
+ نوشته شده توسط رضا حسن زاده در دوشنبه هجدهم خرداد 1388 و ساعت |

زنان سخنور آذربايجان در سده هفتم

استاد سعيد نفيسي

نشريه دانشكدة ادبيات تبريزـ سال چهاردهم ـ  زمستان 1341

 


ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط رضا حسن زاده در دوشنبه یازدهم خرداد 1388 و ساعت |

در سوگ درگذشت دكتر محمد امين رياحي

 

دكتر محمد امين رياحي درگذشت!

روز جمعه  هفته گذشته خبر جانگدازي در شهر پيچيد:

»دكتر محمد امين رياحي، نويسنده، پژوهشگر، مترجم و مصحح متون ادبي در بيمارستان ايرانمهر تهران درگذشت

اين استاد بزرگ كه در رشتة زبان و ادبيات فارسي، از چهره هاي برجسته كشور به شمار مي رفت به دنبال عارضه قلبي، چندي پيش به بيمارستان منتقل شد و تحت درمان قرار گرفت ولي به دليل كهولت سن و شدت بيماري، سرانجام روز جمعه 25 ارديبهشت ماه سال جاري در سن 86 سالگي جان به جان آفرين تسليم كرد.

مراسم تشييع

مراسم تشييع اين استاد زبان و ادبيات فارسي و از شاگردان ملك الشعراي بهار صبح روز يكشنبه 27 ارديبهشت با حضور افرادي همچون: هوشنگ ابتهاج، محمدرضا شفيعي كدكني، محمدابراهيم باستاني پاريزي، حسن انوري، محمدعلي موحد، عبدالعلي اديب برومند، ايرج افشار، هوشنگ دولت آبادي، توفيق سبحاني، كاظم موسوي بجنوردي، علي اشرف صادقي، ژاله آموزگار، عبدالرحيم جعفري، محمد زهرايي، اصغر علمي، علي دهباشي، محمود اميدسالار، خانواده ي فريدون مشيري، ميلاد عظيمي، علي اصغر سعيدي ، سيد محمد حسن ناصحي خويي و جمعي از خويي هاي مقيم تهران و اقوام، آشنايان و دانشجويان دانشكده ي ادبيات دانشگاه تهران از مقابل بيمارستان ايرانمهر تهران برگزار شد.

اين مراسم كوتاه، 9:15 صبح بدون سخنراني و مراسمي رسمي و با انتقال پيكر رياحي به سمت بهشت زهرا پايان يافت.

مراسم خاكسپاري

در مراسم خاكسپاري، حجت الاسلام والمسلمين سيدمحمود دعايي بر پيكر اين اديب فقيد نماز خواند.

همشهري آنلاين در اين خصوص گزارش داد: صداي محزون سيد محمود دعايي بود كه بر پيكر استاد محمد امين رياحي اندوهگين و غمزده ندا در مي داد:

من روسياه و اين جمع فرهيخته به حقيقت جويي وشايستگي و مناعت طبع اين مرد گواهي مي دهيم.

سيد محمود دعايي كه از صبح تشييع پيكر استاد، در محل بيمارستان ايرانمهر حاضر شده بود، اكنون در بهشت زهرا بر پيكر وي نماز مي خواند و برايش دعا مي كرد:

"خدايا به ما توفيق بده آرمان و راه اين مرد را ادامه دهيم. اين مرد را با تمامي مناعت و احساني كه داشت، بردباري و شكبيايي كه دربرابر ناملايمات نشان داد، بيامرز و با اولياء محشورش كن".

شيخ مطبوعات مي دانست بر پيكر چه كسي نماز مي خواند و مي دانست كه چه چهره اي روي در نقاب خاك كشيده است. به همين دليل روزنامه اش(اطلاعات)  نخستين روزنامه اي بود كه خبر درگذشت آن زنده ياد را درج كرد و خود از ابتداي صبح به بهشت زهرا آمد تا از نفوذ معنوي اش براي هرچه روان تر كردن كفن ودفن رفيق ديرينش استفاده كند، كه به حق كارساز بود.

محمد امين رياحي مرد صافي اعتقاد عرصه فرهنگ و شاهنامه شناس و اديب نامدار را جمع كمي مشايعت كردند، اما همچنان كه دعايي در انتهاي نماز خود اشاره كرده بود، هر كدام از اين جمع كه تا قطعه نام‌آوران آمده بودند، دريايي از دانش و انديشه را در خود نهان داشتند.

و در قطعه نام آوران بهشت زهرا آرام گرفت

رياحي در قطعه نام آوران بهشت زهرا در كنار بزرگاني چون علي اصغر خبره زاده كه زماني با دكتر رياحي در يك دانشگاه درس مي‌خواندند، احمد رضا دريايي، نعمت الله جهان بانويي، احمد بورقاني و چند تن ديگر از اهل فرهنگ و هنر و مطبوعات كشور به خاك سپرده شد.


ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط رضا حسن زاده در دوشنبه چهارم خرداد 1388 و ساعت |

نگاهي به سيماي تعليم و تربيت در امثال و حكم آذربايجان

تحقيق و تدوين: محمد بخت آور

 

امثال و حكم و ضرب المثل ها كه از نياكان ما به يادگار مانده است تبلوري است از انديشه ها، باورها، و زندگاني آنها و اينكه تمدنها در قياس با يكديگر از چه موقعيت و تمايز و اهميتي برخوردار بوده اند.

انديشه و تحقيق و تدقيق در ژرفاي اين پندها و سخنان حكمت آميز و امثال، ما را با ابعاد فرهنگي، اجتماعي، مذهبي، اخلاقي و نيز سياسي و نظامي اقوام مختلف در طول تاريخ آشنا مي سازد. عشق ها، صميمت ها، رنج ها و طرز تلقي گذشتگان در مورد مرگ و زندگي را در پشت همين سخنان عبرت آميز و ضرب المثل ها به خوبي درك و احساس كنيم.

تمام اين كلمات و حرفها و سخنان با فرهنگ نياكان ما آغشته است و بر ما هست كه اين انديشه هاي والا و گهربار انساني را كه سينه به سينه و از طريق نقل قول به ما ارث رسيده مورد تفحص و بررسي قرار داده و به عنوان هديه اي براي پويندگان راه حق و حقيقت و جويندگان معرفت پيشكش نمائيم.

آنچه مي خوانيد گزيده اي از امثال و حكم ـ اين گنجينه فرهنگ و مردم آذربايجان ـ در زمينه تعليم و تربيت و شيوه تربيتي فرزندان است،كه به صورت زبان اصلي (تركي) همراه با متن فارسي و توضيحات لازم جهت بهره مندي علاقمندان و عاشقان حفظ فرهنگ اصلي و ناب مردم ايران زمين ارائه مي‌گردد. اميد است مورد پسند و استفاده فرهنگ دوستان و خوانندگان عزيز قرار گيرد.

 

آناسيز اوشاق ائوده خوار اولار، آتاسيز اوشاق چولده.

كودك بي مادر در خانه خوار مي شود؛ كودك بي پدر در خارج خانه.

(عزت كودك در داخل خانه با وجود مادر بستگي دارد و در خارج از خانه به وجود پدر)

آناسيندان قاباغا دوشن قولاني قورد يئيه ر.

كره اسب از مادر جلو افتاده را گرگ مي خورد.

(كودكي كه در تحت حراست مادر نباشد در معرض خطرات جدي قرار مي گيرد)

آنالي قيزين ئوزو بويه يه ر؛ آناسيز قيزين سوزو

دختري كه مادر دارد خودش بزرگ مي شود، دختر بي مادر حرفش بزرگ مي شود.

(دختري كه مادر شايسته داشته باشد شأن و عزتش بالا مي رود، به دختر بي مادر تهمت زياد زده مي شود)

آنانين اوره گي يانار، تايانين اته گي.

مادر را دل سوزد، دايه را دامن

(دلسوزي مادر جنبة عاطفي دارد، دلسوزي دايه جنبه مادي)

آنانين ايلكي اولماقدان، داغلاردا تولكي اولماق ياخشيدر

روباهي آواره در كوه بودن، بهتر از فرزند اول بودن است.

(زندگي اولين كودك در ابتدا به علت بي تجربگي مادر، سپس در اثر لزوم توجه بيشتر مادر به كودكان بعدي در سختي و مشقت سپري مي شود)

اوشاق اوخودار، آتانين كيسه سي آنانين كاساسي

آنچه كودك را در تحصيل موفق مي كند كيسه پدر، كاسه مادر است.

(بي دريغ بودن پدر در خرج و مادر در پذيرايي، عوامل مؤثر در موفقيت تحصيل فرزندان است)

اوشاق آتادان يتيم قالماز، آنادان يتيم قالار

كودك از پدر يتيم نمي شود بلكه از مادر يتيم مي شود.

(كودك از فقدان مادر بيش از فقدان پدر افسرده مي شود. فقدان مادر بيش از فقدان پدر در آينده كودك مؤثر است)

اوشاق، آتاسيندان گوجلو سونو بيلمز.

كودك زورمندي بالاتر از پدرش نمي شناسد.

(كودك در برابر مشكلات فقط پدرش را قادر به حمايت از خود مي داند)

اوشاق بويوتمك، داش چينه مك.

بچه بزرگ كردن (مثل) سنگ جويدن است.

(وظيفة تربيت فرزند سخت دشوار است)

آتا ـ آنا جيره سيز بير نوكر ديرلر.

والدين نوكر بي جيره و مواجب هستند.

(والدين در خدمت به فرزند خود توقع هيچ گونه پاداشي ندارند)

آتا اوغولا باغين قيمادي، اوغول آنايا سالخيمين قيدي!

پدر از بخشيدن باغش به فرزند دريغ نورزيد، فرزند از بخشيدن خوشه اي از انگور آن به پدر دريغ ورزيد! (طنز)

(فراواني محبت پدر نسبت به فرزندش)

آتا اولمايان، آتا قدرين، آنا اولمايان آنا قدرين بيلمز.

و فرزندان مادامي كه خود داراي اولاد نشده اند، احساس والدين درباره خود را نمي توانند درك بكنند.

(ارزش محبت والدين نسبت به فرزندان)

آتا بيليگي ايله، آدام بيليكي اولماز.

با دانش پدر، انسان دانشمند نمي شود. نظير: »از فضل پدر تو را چه حاصل؟

(انسان تنها با تربيت پدر، رشد معنوي نمي تواند پيدا نمايد)

آتا چوره گي ميدان چوره گي، اوغول چوره گي زندان چوره گي.

نان پدر نان ميدان، نان پسر نان زندان است.

(پدر در خرج كردن به خاطر فرزند و در راه تربيت هر چه از دستش برآيد دريغ نمي نمايد)

آغلا رسا؛ آنام آغلار، قالاني بالان آغلار.

اگر گريه كننده اي باشد مادرم است بقيه دروغگي گريه مي كنند.

(غير از مادر دلسوزي ديگران بي شائبه نمي تواند باشد)

آنا اليگيرين قالخاني دير.

مادر پسر جوانمرد است.

مادر جان خود را سپر بلاي فرزند مي كند.

(محبت بي دريغ مادر در برابر فرزند)

ات ايله ديرناغي بيربيريندن اييرماق اولماز.

گوشت و ناخن را نمي توان از يكديگر جدا كرد.

(قصه جدايي انداختن بين والدين و فرزندان به ناكامي مي انجامد)

(وابستگي و ارتباط عميق و تأثير شديد پدر و مادر نسبت به فرزندان از نظر تربيت را نشان مي دهد)

اوشاغيم عزيز، تربيه سي اونداندا عزيز.

فرزندم عزيز است، تربيت كردنش از آن عزيزتر است. نظير: »گوش اگر عزيز است، گشواره از آن عزيزتر است

(اگر بچه عزيز باشد، تربيت آن از خودش واجب تر مي باشد كه به نقش تربيتي فرزند اشاره دارد)

اوغلاني آتماق اولماز، قيزي بازاردا ساتماق اولماز.

پسر را نمي توان دور انداخت (ترك كرد) دختر را نمي توان در بازار فروخت.

(از پسر رويگردان شدن و سعادت دختر را فداي ماديات كردن در شأن انسان نيست)

(دربارة سعادت پس رو دختر و نسبت به تربيت آنان نمي توان دريغ ورزيد)

اوغول آغاجي قوروماسين!

درخت پسري خشك مباد! (والديني كه فرزند شايسته داشته باشند درمانده نمي شوند بي نام و نشان نمي مانند)

اوغول اون دورد ياشيناجا تاندا، يهرلي آتا گره ك و يا يهر آلتينا.

پسر در رسيدن به چهارده سالگي يا بر روي زين اسب شايسته است يا به زير زمين.

(پسر اگر تا سن چهارده سالگي شايستگي خود را نشان نداده باشد فقط به درد باربري مي خورد.

اوغول خيرداسي، نوغول خيرداسي.

پسر كوچك، نُقل كوچك است.

(براي والدين شيرين ترين فرزند كوچك ترين آنهاست)

ايگيدديم ايگيد اولسون، گؤل ديبي ائويم اولسون!

كاش پسرم جوانمرد بار آيد، ته بركه خانه ام زندگي را نمي توان ناديده گرفت)

بابا اولمادي، وبا اولدي!

بابا نشد، وبا شد!

(جد يا پدرش است كه به جاي منشاء خير و بركت بودن اسباب زحمت شده است!)

تأثير منفي پدر در تربيت به جاي اثربخشي مثبت پدر در تربيت را نشان مي دهد)

بالا، جاندان شيرين اولار.

فرزند از جان يرين تر مي شود.

(والدين حفظ جان فرزند خود را بر حفظ جان خود مقدم مي دارند)

بالالي، بال يئمز.

آدم بچه دار عسل نمي خورد.

(والدين در استفاده از لذايذ زندگي فرزند خود را بر خود مقدم مي دارند)

بختيوس قوز داسينا، اوغولدا قيزداسينا.

بخت خود را د رگردو، بيازماي، در پسر و دختر بيازماي.

(مغزدار و يا بي مغز در آمدن گردو نيز خوب يا بد بودن فرزند را مي توان نشانه خوشبختي يا بدبختي دانست)

بوگون قيزين دُويميه ن، صاباح ديزين دويه ر.

كسي كه امروز دخترش را نزند فردا به زانوي خود مي زند.

(غفلت از تربيت دختر موجب رسوايي و ندامت مي شود)

پيس اولاد، باليق سوموگي در، نه آتماق اولور نه اوتماق.

اولاد بد مثل استخوان ماهي است (كه در گلوگير كرده باشد) كه نه مي توان بيرون انداخت و نه مي توان بلعيد.

(اولاد بد داشتن درد بي درمان است)

چوبوغو ياش ايكن، گمك گره‌ك.

چوب را تا، تر است، بايد خم كرد. نظير:

چوب تر را چنان كه خواهي پيچ

نشود خشك جز به آتش راست

(سعدي)

(تربيت در كودكي و نوجواني آسان تر است)

دوغدوغووي بويوت، بيرينده دروغ.

آن را كه زاييده اي بزرگ بكن، سپس يكي ديگر را بزاي.

(بعد از تربيت شايسته اولين فرزند مي تواني به فكر فرزند دومي باشي)

هامي قويون بالاسين چون ايستر، كله قويان سُورُونْ چيخادار!

هر گوسفندي بچه اش را دوست مي دارد (اما) گوسفند پشم ريخته شورش را در مي آورد.

(اظهار علاقه به فرزند تا جائي به جاست كه زننده نباشد)

اوشاق، گوردوگون گوتوره ر.

كودك آنچه را كه ببيند بر مي دارد (به خاطر مي سپارد)

(وضع خانواده و اجتماع در تربيت كودك اثر قطعي دارد)

اوشاق، واردي، يوخدي بيلمز.

كودك هست و نيست نمي فهمد.

(كودك برآورد خواستهاي خود را بدون توجه به امكانات طلب مي كند)

اوشاق، ييخيلا ـ ييخيلا بويويه ر.

كودك با به زمين خوردنهاي متوالي بزرگ مي شود.

(از زمين خوردن كودك نبايد نگران شد)

آتا توكدوگون، بالا ييغيشديرير.

آنچه را كه پدر ريخته، فرزند جمع آوري مي كند.

(فرزندي است كه در اخلاق و رفتار به پدرش رفته است)

آغاج، ديبيندن سوايچر.

درخت از ريشه اش آب مي خورد.

(خصوصيات اخلاقي هر كس به تربيت اوليه اش بستگي دارد.

هيچ كيم، ننه سينين قارنيندان گتيرمه يپ؟

هيچ كس از شكم مادرش نياورده است.

(كسي با امتيازات هنري از مادر زاييده نمي شود بلكه بايد آن را كسب بكند)

آرپا اكن، بوغدا بيچمز.

كسي كه جو كاشته باشد گندم درو نمي كند.

نظير: »گندم از گندم برويد، جو ز جو« »از مكافات عمل غافل مشو« »اي نور چشم من به جز از كشته ندروي« حافظ »من يزرع الشكوك، لم يحصد به عنبا«

ايت اپبكدن، اوشاق محبتديدن دونمز.

سگ از نان، كودك از محبت رويگردان نمي شود.

(محبت كودك را آن چنان مأنوس مي كند كه نان دادن سگ را)

قلمه قابيغي ايله بويويه ن أئششه ك، چايدا بوغولار.

خري كه با پوست درخت تبريزي بزرگ شده باشد در رودخانه غرق مي‌شود.

(دريغ ورزيدن از خرج تعليم و تربيت كودك، وي را ضعيف بار مي آورد)

آج قورد، بالاسين يئيه ر.

گرگ گرسنه بچه خودش را مي‌خورد.

(در برابر گرسنگي عاطفة محبت به اولاد هم نديده گرفته مي شود)

آتا، آنا، رشوتسيز دوستدولار.

پدر و مادر دوستان بي رشوه اند.

(پدر و مادر در راه بزرگ نمودن فرزند و تعليم و تربيت فرزندانشان انتظار هيچ چشم داشتي را ندارند)

منبع:»تربيت« سال دوازدهم ـ شماره دهم
+ نوشته شده توسط رضا حسن زاده در یکشنبه سوم خرداد 1388 و ساعت |

ناصح خويي (دل سوخته اي گمنام)

بهروز نصيري


ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط رضا حسن زاده در دوشنبه بیست و هشتم اردیبهشت 1388 و ساعت |

 

ايلمه، ايلمه ايلمه سي

ايلمه خاتين دويمه سي

هركيم اونو تاپماسا

يئددي ايلين خسته سي

2ـ اويان قالا، بويان قالا

اورتاسيندا ساري مايا

3ـ اؤزو، اؤزونه قبير قازار

4ـ آهاني هاي آهاني

گزه ر جمله جهاني

گتيريسن اؤلدورمه يه

نه اَتي وار نه قاني

5ـ آلتي آشيق بويو وار

هرگئجه ده تويو وار

6ـ ائل ياتدي، اوبا ياتدي

قنبر ديلين اوزاتدي

7ـ آياق سيز ال سيز، قاپولارى آچار.

8ـ آياق سيز قاچير ،

گؤزسيز گؤرير ،

آغيز سيز اودير.

9ـ آياغي يوخدور قاچيرر،

قانادى يوخدور اوچير.

10ـ گؤيده‌ن يئره ساللانار.

11ـ توت اوجيندان گؤيه چيخ .

12ـ اوگؤزينى يوماندا ،دنيا ظلمت گؤرونور ،او گؤزينى آچاندا ،عالم نورا بورينير .

13ـ  اوددا يانماز ،سودا باتماز .

14ـ هامودان اوسته گئده ر .

15ـ اوزون حاجى، كؤك حاجى ،   دومان باشى نين تاجى .

16ـ بازاردا اولماز،تره زي ده دورماز، اوندان شيرين زاد اولماز

17ـ بير شئي واريدي يئميشديم، يئمه سه يديم اؤلموشدوم، ايندي اولسا يئمه‌رم، يئمه سم ده اؤلمرم.

18ـ بير حوضوم وار چيممه لي، باشي قيزيل دويمه لي، هركيم اونو تاپماسا، بير قوناقليق وئرمه لي

19ـ  بوردا  وورار قيلينجي، ميصرده اوينا اوجو

20ـ تاپ، تاپباجا،ياپ، ياپباجا، ممه لي خوجا، ديشلري يوخ

21ـ  آتامون بير دوني واردي ؛ قاتلاماق اولماز ،ايچي دولو اشرفيدي، ساناماق اولماز .

22ـ آتامون يئدي اوغلو وار، يئديسي ده بير بويدا ، بير اوزلري آغدي،بير اوزلي قارا.

23ـ آتديم آتانا ، دَه ي دي كوتانا، سودا باليغا ، دوزده جيرانا .

24ـ آتامين بير قورشاغي وار، دسته له ديكجه قورتارمير .

25ـ آتا مينر سسله نمه ز ؛ يئره دوشر پاسلانماز

26ـ آخشام گئده ر؛سحرگله ر .

27ـ آدام ده ييل؛ هئي قاچير، مئشه ده يئل سس سالير ،تورپاغا او جان وئرير،آداملارا قان وئرير .

28ـ آغ صاند يغييم آچيلدي، ايچينه نور ساچيلدي .

29ـ آغ طاس، قيزيل طاس، بيرين گؤتور، بيرين آس .

30ـ آغاج باشيندا آغاجا يوماق .

 

تاپماجالارين جوابي


ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط رضا حسن زاده در دوشنبه بیست و هشتم اردیبهشت 1388 و ساعت |

دوستت دارم مادر

 

كودكي كه آماده تولد بود نزد خدا رفت و از او پرسيد: مي گويند فردا شما مرا به زمين مي فرستيد،اما من به اين كوچكي و بدون هيچ كمكي چگونه مي توانم براي زندگي به آنجا بروم؟

خداوند پاسخ داد:در ميان تعداد بسياري از فرشتگان،من يكي را براي تو در نظر گرفته ام، او از تو نگهداري خواهد كرد.

اما كودك هنوزاطمينان نداشت كه مي خواهد برود يا نه، پس گفت: اما اينجا در بهشت، من هيچ كاري جز خنديدن و آواز خواندن ندارم و اين ها براي شادي من كافي هستند.

خداوند لبخند زد: فرشته تو برايت آواز خواهد خواند و هر روز به تو لبخند خواهد زد تو عشق او را احساس خواهي كرد و شاد خواهي بود.

كودك ادامه داد: من چگونه مي‌توانم بفهمم مردم چه مي گويند وقتي زبان آنها را نمي دانم؟

خداوند او را نوازش كرد و گفت: فرشتهّ تو، زيباترين و شيرين‌ترين واژه‌هايي را كه ممكن است بشنوي در گوش تو زمزمه خواهد كرد و با دقت و صبوري به تو ياد خواهد داد كه چگونه صحبت كني.

كودك با ناراحتي گفت: وقتي مي خواهم با شما صحبت كنم ،چه كنم؟ اما خدا براي اين سوال هم پاسخي داشت: فرشته ات  دست هايت را در كنار هم قرار خواهد داد و به تو ياد مي‌دهد كه چگونه دعا كني.

كودك سرش را برگرداند و پرسيد: شنيده ام كه در زمين انسانهاي بدي هم زندگي مي كنند،چه كسي از من محافظت خواهد كرد؟

ـ فرشته ات از تو مواظبت خواهد كرد ،حتي اگر به قيمت جانش تمام شود.

كودك با نگراني ادامه داد: اما من هميشه به اين دليل كه ديگر نمي توانم شما را ببينم ناراحت خواهم بود.

خداوند لبخند زد و گفت: فرشته‌ات هميشه دربارهّ من با تو صحبت خواهد كرد و به تو راه بازگشت نزد من را خواهد آموخت،گر چه من هميشه در كنار تو خواهم بود.

در آن هنگام بهشت آرام بود اما صداهايي از زمين شنيده مي شد.

كودك فهميد كه به زودي بايد سفرش را آغاز كند. او به آرامي يك سوال ديگر از خداوند پرسيد:خدايا ! اگر من بايد همين حالا بروم پس لطفآ نام فرشته ام را به من بگوييد...

خداوند شانه‌ي او را نوازش كرد و پاسخ داد: نام فرشته ات اهميتي ندارد، مي تواني او را  مـادر  صدا كني.

+ نوشته شده توسط رضا حسن زاده در دوشنبه بیست و یکم اردیبهشت 1388 و ساعت |

دكتر «رياحي» از منظر دكتر « توفيق سبحاني»

كتاب ماه ادبيات شماره 134

 

استاد دكتر محمدامين رياحي در سال 1302 هجري شمسي در شهر خوي در خانواده اي اصيل به دنيا آمده است. تحصيل ابتدايي و متوسط را در زادگاه خود به پايان رسانده، راهي تهران شده است. در دانشكدة ادبيات دانشگاه تهران موفق به دريافت درجة ليسانس و سپس درجة دكتر ادبيات فارسي شده است. استاد رياحي پيوسته در مشاغل علمي و فرهنگي انجام وظيفه كرده اند. به برخي از آنها اشاره مي كنم: عضويت در هيأت مؤلفان لغت نامة مرحوم دهخدا، مديريت كل وزارت فرهنگ، رايزني فرهنگي ايران در تركيه، دبير كلي هيأت امناي كتابخانه هاي عمومي كشور، استادي دانشگاه آنكارا، استادي دانشگاه تهران، نيابت رياست فرهنگستان ادب و هنر ايران، رياست دانشكدة هنرهاي دراماتيك، رياست بنياد شاهنامة فردوسي و... استاد رياحي در مطبوعات هم فعاليت هاي ارزنده اي داشته است كه از جمله به سردبيري هفته نامة مهرگان، مديريت مجلة كيهان فرهنگي و آموزش و پرورش و مديريت مجلة سيمرغ بنياد شاهنامة فردوسي.

استاد دكتر محمدامين رياحي در طول عمر پربركت خود كتاب هايي را تأليف، تصحيح و چاپ كرده اند. برخي فعاليت هاي مهم فرهنگي كه باقيات صالحات استاد شمرده خواهند شد عبارتند از:

1ـ سامان دادن به كتاب هاي درسي. خود در اين زمينه نوشته اي به نام »داستاني به نام كتاب درسي« نوشته‌اند. در آن ايام هر مدرسه اي براي هر درس كتابي تعيين مي كرد. اگر شما به هر دليلي مدرسه تان عوض مي شد، كتاب هايي كه داشتيد ديگر به دردتان نمي خورد، مي بايست آنها را بفروشيد تا كتاب هاي مدرسة جديد را بخريد، يادم مي آيد، آن ايام از شهريور ماه تا مهر ماه و آبان، خيابان استانداري تبريز از دانش آموزاني موج مي زد كه كتاب سال قبل را مي‌فروختند كه كتاب هاي سال جديد را تهيه كنند. آقاي دكتر رياحي با زحماتي كه تحمّل آن سهل نبود، كوشيدند تا كتاب هاي درسي مدارس در سراسر كشور يكسان باشد. اين شيوه خدا را شكر كه هنوز ادامه دارد.

2ـ در زمان مديريت كل وزارت فرهنگ، كتابخانه هاي عمومي شهرها را از طريق خريد كتاب از ناشران تقويت كردند. كتابخانه ها به معني واقعي كتابخانه ـ در بسياري از شهرستان ها مديون بينش فرهنگي استاد رياحي هستند.

3ـ كتابي به نام كسايي مروزي (زندگي، انديشه و شعر او) چاپ كرده اند. اكثر قصايد و اشعار پراكندة كسايي في الواقع يافته هاي استاد رياحي است. مجلات ادبي پنجاه سالة اخير گواه اين مدعاست.

4ـ مرصادالعباد كه پايان نامة دكتري ايشان به راهنمايي مرحوم استاد فروزانفر است به شيوة علمي تصحيح استاد رياحي است.

مفتاح المعاملات، جهان نامه، رتبه الحيات، عالم آراي نادري در سه جلد، تاريخ خوي، رساله الطيور نجم رازي و... از تصحيحات و تأليفات استاد رياحي است.

تعدادي از مقالات مربوط به تاريخ، فرهنگ و ادب فارسي از استاد رياحي تحت عنوان »چهل گفتار در ادب، تاريخ و فرهنگ ايران« چاپ شده است. از يافته هاي ارجمند ايشان كه با مولوي پژوهي ارتباط تنگاتنگ دارد، مقاله اي است با عنوان: »تربت شمس تبريز كجاست؟«. در اين مقاله استاد رياحي به دلايل استوار مدلّل كرده اند كه جايگاهي كه در خوي به نام منار شمس موسوم است آرامگاه شمس است.

استاد رياحي حافظه اي بسيار توانا دارند. مطلبي كه من در 1353 از ايشان شنيده بودم، در 1385 در مجلسي آن را براي ديگران نقل مي كردند، پس از گذشت سي و سه سال روايت مويي فرق نداشت. دنبال كسي حرف نمي‌زنند حتي افرادي كه فقها جايزالغيبه مي دانند، پرونده شان در بايگاني حافظه استاد رياحي بسته است. نهايت اشاره اي كه ممكن است به پرونده اي در ذهن خود كنند، مي‌گويند: خدا رحمتش كند، مرده و رفته. از استادان خود هميشه به احترام نام مي برند و به استادان واقعي امروزي كه از طريق آثار و مقالاتشان تعقيب مي كنند، احترام قائلند و توصيه مي‌كنند كه ارزش آنان را بدانند. به هر حال استاد رياحي از انسان هايي هستند كه وجودشان براي اهل ادب غنيمت است. من از خداي بزرگ براي استاد طول عمر و سعادت و سلامت آرزو مي‌كنم و اميدوارم خانواده و همسر ايشان هم سالم و شاداب باشند.

 

+ نوشته شده توسط رضا حسن زاده در دوشنبه بیست و یکم اردیبهشت 1388 و ساعت |

آذربايجان خاستگاه تجدّد و نوگرائي

(چكيده)

دكتر سعيد قره آغاجلو

 

زبان و ادبيات فارسي در سير تكاملي خود و راه درازي كه پيموده است تحول و دگرگوني هاي زيادي را پشت سر گذاشته و همواره خالي از ابداع و نوآوري و تجدد و نوجويي در عناصر مختلف شعري نبوده است، گاهي تحول نوجويي در حيطة محتوا و معني بوده و گاهي در عنصر خيال و تصويرپردازي گاهي نيز در حيطة زباني و قالب هاي كلامي.

در نخستين سده هاي زبان و ادبيات فارسي در حوزة ادبي خراسان و سبك تركستاني فردوسي با حماسه سرايي، ناصر خسرو با پرداختن به مسائل اعتقادي و كلامي و سعدي شيرازي با ترويج ادبيات تعلمي در حوزة معاني ايجاد تحول و نوآوري نمود و خاقاني شرواني در حوزة ادبي آذربايجان و صائب تبريزي در مكتب اصفهان به تجدد و نوجويي پرداختند. اما با ورود مسائل اجتماعي و سياسي به شعر ديگر قالبهاي سنتي و كهنه جوابگوي معاني و تصاوير نوين نبوده، لذا لزوم تجدد و نوآوري در قالبهاي شعري به وضوح ديده مي شد و دال بر اين دعوي ابداع و رواج قالب شعري مستزاد و نيز سادگي زبان و بيان در دورة مشروطه و رويكرد ادبيات فارسي از دربار به دامن مردم است.

در اين سير تكاملي هزار و چندين سالة ادبيات فارسي مي توان با قدرت تمام ادعا كرد. نخستين حوزة ادبي كه در دو مرحلة كاملاً متفاوت زماني در سير تكاملي اين زبان نقش اساسي ايفا كرده است، سرزمين شعر و شعرپروري؛ ديار خاقاني شرواني، نظامي گنجوي، پروين اعتصامي و استاد سيدمحمد حسين بهجت آبادي متخلص به شهريار و ديگر شاعران اين اعصار از قرن ششم تا حال بوده است.

در نخستين مرحله از تحول در ادبيات فارسي در سبك آذربايجاني ابداع شيوة سخن خاقاني و تغيير نظامي در معاني شعري و ترويج ادبيات غنايي مي توان نام برد و در دورة اخير نوجويي و خلق شعر نو را مي توان ذكر كرد. آذربايجان بخاطر موقعيت خاص جغرافيايي و استراتژيكي با توجه به قرار گرفتن بر سر راه شرق و غرب و دروازة شرق براي غرب و بالعكس تنها گذرگاه شرق به غرب حائز اهميت بوده و همچون رسانه اي در انتقال يافته هاي بشري به دو دنياي مدني عمل كرده و در بسياري از مواقع، خود تأثيرگذار در تحولات تاريخي بوده است.

اهميت آذربايجان در دورة مشروطه را مي توان نخست قرار گرفتن دارالسلطنة عباس ميرزا در تبريز و وسعت قلمرو وي از كوههاي قفقاز تا مجاورت پايتخت شاهان قاجار ذكر كرد. وليعهد نشين بودن تبريز و داشتن دارالسلطنه باعث رونق تجارت و اعتلاي علم و فرهنگ و بينش هاي تجدد گرايي نه تنها در اين سرزمين بوده بلكه دامنة آن تا دورترين نقاط ايران نيز كشيده شد. به عنوان نمونه نقش آذربايجان در برپايي نهضت مشروطه غيرقابل انكار است.

ديگر خدمات عباس ميرزا و حمايت وي از تجدد و نوگرايي و فنون و دانشهاي جديد و ايجاد اولين چاپخانة سربي در آذربايجان اشاره كرد. به راه افتادن اولين چاپخانه در آذربايجان باعث تكثير كتابها و به تبع آن انتشار روزنامه و قرار گرفتن مردم در اخبار و افكار نوگرايي باعث گرديده تا اين سرزمين نه تنها كانون بلكه مهد تجدد و الگوي ديگر سرزمينها قرار گيرد.

قرار گرفتن آذربايجان بر سر راه شرق و غرب و ارتباط ملل از راههاي زميني در آن زمان باعث گرديد نه تنها آذربايجان به عنوان دروازة تمدن و انديشه ها و دانشهاي نوين شود بلكه خود در ايجاد بينشهاي نوين اجتماعي، ادبي و سياسي نقش مهمي را بازي كند. شكوفايي رنسانس در اروپا و انقلابات كارگري در روسيه و وجود روحانيون مبارزي چون شيخ محمد خياباني باعث بوجود آمدن مثلث انقلاب و خيزشي در مردم آذربايجان شد و در حيطه سياسي باعث فروپاشي نظام ديكتاتوري قجري و در ساحة اجتماعي موجب بيداري روح ملي و مذهبي و در حوزة ادبي باعث ايجاد تجدد و تولد شعر نو فارسي گرديد.

امروزه در پرداختن به مسائل شعر نو فارسي مسلماً هيچ اديبي نمي تواند بدون توجه به نقش مجلة آزاديستان و نويسندگان آن يعني ميرزا تقي خان رفعت، شمس كسمايي و سيدجعفر خامنه اي اظهارنظر كند. نويسندگان و شاعراني كه نخستين بار لزوم شكستن قيد و بندهاي شعر و نثر سنتي را احساس كرده و اقدامات اساسي در تحول شعر فارسي انجام دادند چنانكه ميرزا نقي خان رفعت در روزنامه تجدد تبريز نوشته است:

ادبيات قديمي ما از منابع اوليه خودش دور افتاده، در يك حوزه وسيع تراكم يافته و به حال اختيار داريم آن را يك سد محافظ كاري بناميم... اين امواج متراكم ادبي را در آن حوض وسيع محبوس ساخته است. وقتي كه ما مي گوييم متصدي هستيم در اين زمينه جريان بوجود بياوريم طبعاً معلوم مي گردد كه مقصود و نقشه ما عبارت از رخنه انداختن در بيان اين سد سديد استمرار و ركود است.

..................................................

ارائه شده به همايش پارسي گويان آذربايجان بعد از مشروطيت، دانشگاه آزاد اسلامي خوي، خرداد 1384

+ نوشته شده توسط رضا حسن زاده در دوشنبه بیست و یکم اردیبهشت 1388 و ساعت |

اسامي حيوانات در زبان تركي

ر ـ عليزاده

 

آهو: جئيران، مارال، قيزال، كوپكر (نوعي آهو)

 آهو بره (بچه): جويور، اه يليك

آهو ماده: ينك

اردك: ؤردك، بيلي

 اردك ماهي: دورنا باليغي

 اردك نر: سونا

 اردك وحشي: چؤل ؤرده يي

 از انواع اردك ها: آينالي، گوله ين قوش، فيتله ين جوره، جوره

اسب: آت

 اسب ابلق: گه ين آت

 اسب اصيل: جنيس آت

 اسب باري (باركش): انك، يابي، يوك آتي

 اسب به رنگ زرد و روشن: قولا

 اسب بور: آل آت

 اسب پروار: كوهلن آت

 اسب رام نشده: قارا يهر، قولان، داش تولك

 اسب آبي: دنيز آيغيري، دنيز آتي

 اسب سرخ موي: كهر، كورن آت

 اسب گاوي: قوشقو

 اسب ماده: قولون لو

 اسب مسابقه: جيدير آتي

 اسب نر: آيقير

 اسب يدك: كوتل

 كره اسب: دايچا، قولون

الاغ: ئششك، ولاق، وزون قولاق

باز: توغان (دوغان)، سونقور، شونقار، شاهباز، قيرغي، قيزيل قوش، ال قوشو، ووچوقوش، لاچين، ترلان، باز

ببر: قاپلان

بز: كئچي

 بز شش ساله: آزمان

 بز كوهي: اليك، گييك، قارپاچا، داغ كئچي سي

 بز نر: تكه، سييز، ئركج

بز يكساله: چپش

بزغاله: كئچي جيك، وْغلاق

بلبل: بولبول

بلدرچين: بيلديرچين

جغد: بايقوش، ياپلاق، گئجه قوشو، بايقو، ياراسا

گنجشك: سئرچه

جوجه: تويوق بالاسي، ياورو، قوش جوغاز، جوجه

 جوجه پر در نياورده: اتنه، اتجه، اتجه بالا، زيلغا، اتمتن، توكلسه ميس قوش بالاسي

 جوجه خروس: بئچه، چورپا، چولپا

 جوجه مرغ: فره

 جوجه تيغي: كيرپي

خروس: خوروز

خروس جنگي: دالاشقان خوروز

خرگوش: دووشان

 خرگوش اهلي: آدا دووشاني

 بچه خرگوش: دووشان جيق

خرمگس: موزالان، بويه لك، آت ميلچه يي، گيگووون

خفاش: ياراسا، پالاز قولاق، گئچه قوشو

خوك: دونوز، دونقوز، پورسوق، قانماز

 خوك آبي: سو پيشي

خوك بچه: چوشقا

 خوك وحشي: قابان

روباه: تولكو، شله قويروق

راسو: ميشووول

شاهين: يتي قانادلي، آليجي، ييرتيجي، قوش

 از انواع شاهين ها: قاراقوش، قارتال، قيرغي، توغان، دوغان، ترلان، سونقور، شونقار، كركينجك، لاچين

شتر: ده وه

 شتر ماده: آروانا، ديشي ده وه، هاچامايا

 شتر نر: ئركك ده وه

 شتر نر جوان: بوغور

شترمرغ: ده وه قوشو

طاووس: توووز

عقاب: قارتال، قيزيل قوش، قارا قوش

قوچ: ئركك قويون

قوچ وحشي: آرغالي، آرخا

قورباغه: قورباغا

 قورباغه خشكي‌زي: قورقور باغالاري

 بچه‌ي قورباغه: چومچه قويروق

كلاغ: قارغا

 كلاغ رنگي: زيبيل ليك تويوقلاري

 كلاغ زاغي: دولاش، دولاشا

 كلاغ سياه: زاغ، قارقارغا، قوزغون

 كلاغ سياه و سفيد: آلا قارغا

كبك: ككليك، چيل

كبوتر: گويرچين

 كبوتر چاهي (صحرايي): آلاباختا

 كبوتر حرم: مچيد و زييارت خانالاردا ياشايان گويرچين

كركس: لئش قارتالي، ساققاللي قارتال، توغلو گورتون، چالاغان، قوزغون

گاو ميش: جاميش، گاميش، كل

 گاوميش دو ساله: آوارا، بالاق

 گاوميش نراخته نشده (تخمي): كله، كل

 نوزاد گاوميش: پوتوق

گربه: پيشيك، مستان

 گربه آبي: سو پيشي يي

 گربه پوست پلنگي: تكير پيشيك

 گربه كور: نانكور

گربه ماهي: خول باليغي، ناققا، ناخا

گربه وحشي: قاميش پيشي يي، دله، واشاق، مييو پيشي يي، ياباني پيشيك

گرگ: جاناوار، قورد، قارا آغيز

گوساله: بوزوو

گوساله گاوميش: پوتوق، آوارا، خوتك / گوساله ماده: دوگه

گوساله نر: جونگه، دانا

گوسفند: قويون

گوسفند پشمي: يونلوق، يون وئرن قويون

گوسفند دنبه دار: ديميق

گوسفند دو ساله: دويج

گوسفند گوش دراز: كوره قويون

گوسفند نر: قوچ

موش: سيچان

موش آبي: سو سيچاني

موش صحرايي: سيچووول، چول سيچاني، چول كسه نه يي

موش كور: كوسته بك

بر اساس فرهنگ فارسي ـ آذربايجاني زنده ياد استاد بهزاد بهزادي

 

 

+ نوشته شده توسط رضا حسن زاده در دوشنبه هفتم اردیبهشت 1388 و ساعت |

خوي روايتي

آننين يازيسي

روايت ائده‌ن: رحمتلي آنام علويه خانيم

ائشيديب يازان: عليرضا ذيحق

 

بير گون وار ايدي بير گون يوخ ايدي. آللاهدان سئواي هئش كيم يوخ ايدي. بير شاه واريدي و اونون بير خانيمي. گون لرين بيرينده شاهيين خانيمي ييخيلان كيمي آنني نين دريسي سويولور. شاه گؤرور اونون آننيندا يازيب لار: »بو آروادي اوغورلوغا خاطير توتوب باشين قيرخاجاقلار

شاه قالير آل دن آمانا و نئينه سين نئينه مه سين اوغلون چاغيرير دئيير: »بو اونون آنني نين يازيسي دي و سيلمَه ي اولماز. بيزيم ده بو مملكت ده آبير حياميز وار و من دئييره م ائله گيزلينجه آنان دا گؤتوروب گئت اؤزگه بيريئره و او قَدَر اوننان اوردا قال كي آنني نين يازيسي باشينا گليب قئييده سيز

شاهين اوغلو آناسي ني دا گؤتوروب چيخير يولا. اوزاق بير يئره گئديب آدسانناريني گيزله ديللر. شاهين خانيمي اوردا بير به ي آروادي نان دوست اولوب بيرگون گئديللر حاماما. يويونوب گئجينيللر و حامامنان چييخاندا، به يين خانيمي گؤروركي قيزيل گردنبندي يوخ دي. هرياني آت ويريب اوس چيخير آمما اوني تاپانمير. ظن ني گئدير شاهين خانيمينا. نييه كي حامام قوروغ ايدي و اوننان علاوه هئش كس حامام دا يوخ ايدي.

ايش چكير شيكايه ته و اونون باشيني قيرخيب شَهَري دؤد دؤره دولانديريللار.

نئچه گون سورا كنيزلر چيح لي پالتارلاري يويوردولار كي آل لرينه بير شئي دَيير. تشت ده كي پالتارلاري يئره تؤكوب ايش لريني آختاراندا، قيزيل گردنبندي تاپيپ خانيما موشتولوخ وئريللر. به يين خانيمي گؤرور كي ناحاخ يئره خاخا بؤهتان ويريب او آروادين آبيرينا توخونوب دي.

پئشمان اولوب گئدير حلال ليغ آلماغا كي گؤرور اوننار او ائوي بوشالديب گئديب لر. قاپي قونشودان اونناري سوروشوب آختارسادا هئش كس اوننارين هارا گئتيح لريني بولمور.

شاهين خانيمي اوغلونان برابر اؤز مملكت دَرينه دؤنوري و گينه باشلير، گئشميش ده كي كيمي قصرده اؤز خانيم ليغينا. گؤي دن اوچ آلما دوشور، بيري منيم بيري سنين بيري ده ناغيل دييه نين.

+ نوشته شده توسط رضا حسن زاده در دوشنبه هفتم اردیبهشت 1388 و ساعت |

آداب‌سخن‌گفتن در ضرب‌المثل‌هاي شيرين‌فارسي

                                               تهيه و تنظيم: رضا حسن زاده


ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط رضا حسن زاده در دوشنبه هفتم اردیبهشت 1388 و ساعت |

دكتر رياحي از نظر دكتر تجليل

 


ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط رضا حسن زاده در دوشنبه بیست و چهارم فروردین 1388 و ساعت |

مختصري در باره جلال آل احمد

نوشته‌اي‌منتشرنشده از:

 سردار شهيد

علي شرفخانلو

 

اسفند كه مي شود،  همه ي اجزا و اشيا و حتي آدم هاي شهر، غرق در هيجاني نا نوشته و خود خواسته، ماراتن نفس گير پاكيزگي و نو شدن را تا ثانيه ي صفر سال كهنه و خسته مي‌دوند تا در آرامشِ فراگيرِ هفت سين جمع شوند كه تولد دوباره و هزار باره ي طبيعت را و تراوش ديگر باره ي طبع لطيف زمين و زمان را در شكوفه دادن و شكوفا شدن، به نظاره بنشينند ...

امسال، وقت اداي مناسك اسفنديه، در گردگيري از كتابخانه ي  به يادگار مانده از شهيدِ سعيد، ، متن دست نويس زير را از لاي كتابي خطي پيدا كردم و به نظرم رسيد كه لذت بازخواني متني سي و چند ساله را با مخاطبان رسانه ي وزينِ " »اورين خوي« " به اشتراك بگذارم.

لازم مي دانم در باب حيات سراسر افتخار »سردار شهيد علي شرفخانلو« اشاره كنم كه شهيدِ سعيد، به سال 1338 خورشيدي در محله ي " آستانه ي علي " دارالمومنين خوي پا به عرصه وجود نهاد و در ايام جواني به خيل دلداگان آرمان مقدس امام پيوست. در كسوت معلمي بود كه انقلاب آسماني حضرت روح الله به بار نشست و شهيد بزرگوار در همان ماه‌هاي آغازين انقلاب، با جمعي از ياران و همراهان دست به تشكيل سپاه پاسداران در خوي زد و لباس سبز پاسداري از آرمان‌هاي امام و انقلاب را به تن كرد. بعدها در عمليات "والفجر يك" كه گاه طلوع فجر شهادت شهيدِ سعيد نيز بود، مسئوليت تداركات و لجستيك لشكر هميشه پيروز عاشورا، بر عهده اش گذاشته شد و آفتاب عالم تاب شهادتش، در افق روز بيست و دوم فروردين ماه سال 1362 طلوع كرد و تا امروز، ستارگان محو در تجلي انوار او و ياران شهيدش مانده اند، آنجا كه حضرت جَلَّ وَ اَعلي فرمود: و بِانَجمِ هُم يَهتَدوُن ...

گفتني است، نوشته ي زير براي ارائه در يكي از جلسات كتاب خواني دسته جمعي كه در ايام قبل از انقلاب و بين نيروهاي ايدوئولوژيك آن ايام مرسوم بوده، تهيه شده است و در برگي ديگر از اين يادداشت ها به موضوع مشروطه و نقش عمّال بيگانه در انحراف آن پرداخته شده كه در فرصتي ديگر  از نظر مباركتان خواهد گذشت. اكنون و در اين مجال و از سر ارادتي كه به »جلال« و انديشه هاي هميشه بارورش دارم، يادداشت شهيد بزرگوار را درباره ي اين عنصر موثر در تاريخ سياسي و فرهنگي معاصر، با شما به اشتراك مي گذارم.

رهبر نيك انديش انقلاب چه زيبا فرموده اند كه:»جلال آل احمد، نعمت بزرگي بود! كه حدّ اقل، يك نسل را آگاهي داد.و اين براي يك انقلاب، كم نيست ...«

با تقديم احترام ـ حسين شرفخانلو</