زيارتگاه تاريخي علمدار خوي
ميكائيل احمدزاده
زيارتگاه تاريخي علمدار شهرستان خوي يكي از بنا هاي باستاني قبل از اسلام مي باشد كه طبق اظهار باستان شناسان اعزامي به اين محل به دوره ساسانيان اطلاق مي گردد. و بناي اين آرامگاه به دوره شاه عباس صفوي و سبك آن زمان احداث شده است. اين آرامگاه مدفن سيدي بزرگوار و سردار بزرگ جنگ چالدران مي باشد.
تاريخ خونبار گذشتگان همواره شاهد حوادث تلخ و شيرين به همراه داشته و نياكان ما در گذشته هاي دور و نزديك سرمايه هاي معنوي بسيار زيادي جهت هموار نمودن راه طريقت و علم و عرفان با امكانات و استعدادهاي آن زمان به اشكال مختلف براي ما به ارمغان گذاشته اند كه مستلزم شناخت و بهره گيري از ميراث نياكان مان مي باشد .
ايرانيان جهت پاس داشت ارزشهاي معنوي براي كساني كه به نوعي توانستند جهت تكامل مقام و كمال انسانيت و رهنمون نمودن به راه حق و حقيقت و خداپرستي ونيز التيام نمودن دردهاي بسياري از مردم رنجور قدم بردارند .
با سلايق مختلف بومي هر منطقه آنها را عزيز شمرده و خواستند تا آيندگان نيز آنها را بشناسند و مردم را براي خدمت به خلق الله تشويق نمايند .
روستاي بدل آباد
روستاي بدل آباد در قسمت غربي شهرستان خوي قرار دارد و در تقسيمات اداري شهر زير نظر بخشداري مركزي مي باشد.
اين روستا داراي مردماني خونگرم ميهمان نواز و مهربان بوده، داراي مذهب شيعه اثني عشري بوده و در اين اواخر تعدادكثيري از اكراد نوار مرزي اهل تسنن در ضلع جنوبي روستا سكني گزيده و محله بزرگ كرد نشين را بوجود آورده اند و در سايه امنيت دولت كريمه در جوار هم زندگي و امرار معاش مينمايند.
اين روستا– از غرب و جنوب غرب با روستاي پير موسي از سمت شمال شرق به جاده مواصلاتي خوي حمزيان – از سمت جنوب به جاده خوي فيرورق و از سمت شرق با شهر منتهي مي گردد.
جمعيت آن بيش از 7000 نفر كه تعداد افراد مذكر به مونث بيشتر مي باشد .
تعداد خانوار آن نيز بيش از 1200 خانوار است.
هيئت هاي عزاداري مذهبي بسيار بزرگي در اين روستا وجود دارد.
مكان هاي گردشگري، زيارتگاه تاريخي علمــدار و كوه هاي زيباي منطقه مي باشد.
در اين روستا تعداد 4 مسجد وجود دارد.
شغل اصلي اهالي بدل آباد كشاورزي و دامپروري بوده و در كنار آن نيز به قالي بافي و پشم بافي نيز رونق دارد.
توليدتخمه آجيلي كــدو در اين روستا بسيار زياد بوده و حرف اول را ميزند.
بطور كلي به علت نزديكي اين روستا به شهر آهسته آهسته بافت خود را از دست داده و تبديل به يكي از محله هاي شهري گرديده است، به طوري كه در اين روستا تمامي امكانات و خدمات مورد نياز شهري در اين روستا يافت ميشود .
اين روستا تعداد كثيري از جوانان خود را در جنگ حق عليه باطل تقديم وطن نموده است .
آب و هواي اين روستا بعلت داشتن باغات و مزارع سرسبز بسيار مطلوب و هوائي پاكيزه دارد.
وجود باغات مركبات متنوع و درختان مختلف و حبوبات و محصولات آجيلي از نعمت هاي خدادادي اين منطقه ميباشد.
اين روستا در حال حاضر از محله ربط به شهر چسبيده و در آينده نزديك به از كوي هاي شهر اطلاق خواهد شد.
واقع شدن روستاي بدل آباد در مابين جاده هاي مهم مواصلاتي آينده درخشان پيش بيني مي شود.
دهياري اين روستا و با هماهنگي شوراي اسلامي روستا خدمات رساني مي نمايد.
روستا متصل به سيستم آب شرب شهري و برق و گاز سي .جي .ان مي باشد
اين روستا داراي درمانگاه و بهداشت و مدارس ابتدائي و راهنمائي در مقاطع دخترانه و پسرانه مي باشد .
داراي بلوار و خيابان هاي آسفالته و سيستم روشنائي مي باشد.
بعلت كمي بعد مسافت بين روستا تا شهر اياب و ذهاب با سواري ها ي كوچك از مقابل بيمارستان قمر بني هاشم خوي انجام مي گيرد.
علمدار
كلمه علمـــدار به معني پرچمدار و حامل نماد و نشان افتخار و همبستگي و سيطرة يك ملت و يا قوم و .......ميباشد كه از دير باز كسي كه افتخار حمل آن را داشت بي شك از شجاعان زمان خود و داراي امتيازات بسيار زياد ديگري هم بود كه لياقت و شايستگي خاصي را مي طلبيد واين چنين افرادي بسيار نادر مي باشند .
تاريخچه زيارتگاه باستاني علمدار
كوه علمدار در روستاي بدل آباد از توابع بخش مركزي شهرستان خوي در فاصله 2 كيلومتري از شهر درامتداد شمال شرق شهر خوي در مختصات (93900-69750) برابرچاپ نقشه سازمان جغرافيائي كشور در سريال 4967 برگ 2واقع گرديده است.
تاريخ اين مكان برابر اعلام باستان شناسان اعزامي از اداره ميراث فرهنگي و گردشگري استان و در تاريخ 85/3/15 به هزاره قبل از اسلام هنگام حكومت ساسانيان مي باشد كه روزي آن محل آتشكده بوده و مردم آئين هاي مذهبي زمان خود را انجام مي دادند . بعد از گسترش دين مبين اسلام و تشرف مردم به اسلام اين آتشكده موجوديت خود را به مرور زمان از دست داد و اثري از آن باقي نمانده است .
بعد از ساليان دراز در اثر تحولات زيستي و قومي در منطقه قفقازيه و خصوصا ارمنستان مردم براي دست يابي به چراگاههاي بيشتر و زمينهاي مساعد كشاورزي و نيز از ترس فشار و كشتار حكومت هاي همسايه آن كشور ها براي به چنگ آوردن زمين ها به اين مناطق يورش آوردند كه در كتاب تاريخ خوي نيز اشارات مفصلي بر نحوه كوچ ارامنه از طريق رود ارس و گسترش تا اروميه و چگونگي شكست و كوچ مجدد آنان بيان شده است.
علمدارچه كسي بود ؟
زياتگاه علمدار مدفن بزرگ مردي از ثلاله امام حسين سيدي مجرب معروف به علمدار علوي مي باشد.
وي در جنگ معروف چالدران تحت فرماندهي شاه عباس صفوي براي دفاع از كيان كشور همراه قشون صفوي براي جنگ با قشون عثماني به چالدران مي آيد .
به استناد تارخ در آن منطقه جنگي خونين رخ مي دهد و منجر به شهادت تعداد كثيري از مدافعان وطن مي شود و بسياري نيز مجروح و پراكنده مي گردند .
سيد بزرگوار علمدار كه سرداري بزرگ از سپاه شاه عباس صفوي بود علمدار قشون نيز بود .
وي بعد از مجروحيت به علل نا معلوم سر از كوه هاي اطراف روستاي بدل آباد در مي آورد و مورد لطف و مهرباني مردم نوع دوست قرار مي گيرد .
آن هنگام كه دوران نقاهت وي ناشي از جراحات وارده سپري مي شد مردم متوجه كرامات اين انسان برگزيده الهي شدند .
او هرگز به لحاظ شكسته نفسگي نام واقعي خود را بيان نكرد و هرگز از قوم و خويش خود سخني بر لب جاري ننمود.
بعلت شرايط سخت زندگي در آن زمان و خشكسالي هاي طولاني ايشان با راز ونياز هاي خود باران را با كرم خداوند مي بارانيد ، به عالم غيب دسترسي داشت ، و از راز ها هم خبر داشت . با لحن و نفس خويش درد و بيماري اهالي را با عنايت الهي درمان مي كرد و همواره در حال كرنش پروردگار خود بود به امام حسين عشق مي ورزيد و او را جد بزرگوار خويش مي خواند.
بالاخره وجود اين سيد و اولاد پيامبر سراسر رحمت و نعمت الهي بود طولي نكشيد كه آوازه اين بزرگوار در منطقه پيچيد و مردم فوج ، فوج از اقصي نقاط براي زيارت ايشان مي آمدند.
متاسفانه در اثر جراحات وارده بر پيكر ايشان و بيماري وي طولي نكشيد كه از جهان رخت بر بست وبنا به سفارش وي كه به بلندي كوه علاقه داشت اورا در بالاي اين كوه باستاني دفن نمودند تا باد بوي اورا به ديار ش برساند.
قبر ايشان زيارتگاه اهالي بود و به آن مكان عشق مي ورزيدند.
سالها گذشت و اهالي از فراغ آن سيد بزرگوار در غم و اندوه بودند و بيشتر غريبانه مردن ايشان مردم را رنج مي داد و نمي دانستند در پاس داشت اين مرد خدائي چه كنند .
تا اينكه بانوئي بزرگوار و آگاه كه خصلت مردانه ي داشت و به مردانگي هم معروف، با عزم راسخ خويش تصميم به احداث بناي ياد بود سيد علمدار گرفت.
بناي آرامگاه علمدار
در آن ايام كه زندگي مردم بسيار مشقت بار بود و امكانات بسيار كمي كه بانو فاطمـــه مرشدي مصالح ساختماني را بوسيله چار پايان ذره ،ذره به بالاي كوه رساند و بناي تاريخي علمدار بنا نهاد تا نگيني بر بلنداي منطقه و ياد بودي بر آن سيد بزرگوار كه زندگي خود را در راه دفاع از كيان ملي از دست داد و همواره پارسائي و زهد را پيشه كرد بوده باشد و براي آيندگان سرمشق باشد.
اهالي منطقه و روستاهاي دور و نزديك در ايام مختلف سال براي زيارت به آرامگاه علمدار به بالاي كوه مي رفتند و قرباني نذر مي كردند، راز و نياز مي كردند و وليمه مي دادند .
بحدي اين آرامگاه رونق داشت كه كمتر زيارتگاه هاي ديگر مد نظر قرار ميگرفت.
بانو محترمه فاطمه مرشدي با اين اقدام جسورانه خويش كه براي مردم در آن شرايط امكان پذير نبود جهت تكريم اولاد امام حسين(ع) خوش درخشيد و آن محل محل راز و نياز درد مندان و حاجتمندان ودل سوخته گان گرديد.
باني زيارتگاه علمدار
باني زيارتگاه مرحومه فاطمه مرشدي پس از به ثمر رساندن عمل خود و احداث اين بناي زيباي تاريخي بعد از چند سال در گذشت و اهالي روستا پيكر وي را در جوار آرامگاه علمدار دفن كردند تا از طريق زيارت علمدار فاتحه اي هم به ايشان خوانده شود.
لازم به ياد آوري است كه هنگام ساختن آرامگاه يگانه فرزند وي نيز تلاش فراوان داشت كه بعد از وفات او نيز در كنار مادرش به خاك سپرده شد نام او كربلائي صادق مرشد نام داشت.
لازم به ياد آوري است كه نوه مرحومه فاطمه مرشدي و دختر كربلائي صادق در كنار آنان آرميده است.
قبر اين سه نفر به صورت ايوان و طاق مانند بود و هر سه در يك قبر جاي داده شدند.
قبور آنها در ضلع جنوبي بيروني آرامگاه قرار دارد.
مختصات آرامگاه
ابعاد اين آرامگاه 6 در 6 متر و ارتفاع ساحتمان 4 متر و ارتفاع گنبد از زمين تا نوك 7 متر مي باشد ، قطر ديواره ها 1 متر مي باشد.
قبر مبارك سيد بزرگوار علمدار در وسط اين بنا قرار گرفته است.
گنبد آن از نوع آجري پخته قرمز رنگ و به سبك زمان شاه عباس صفوي توسط استادان آن زمان ساخته شده است .
اين بنا برروي چهار پايه آجري قرار گرفته و ديواره هاي آن نيز از سنگ مي باشد .
در گذشته 2 پنجره به سمت شمال و جنوب باز مي شد كه پنجره سمت شرق اكنون بسته شده ، و يك درب ورودي از سمت شرق دارد .
بنا دلايلي تا اين اواخر سنگ نبشته هم روي قبر سيد علمدار به سفارش خودش نگذاشته بودند ، كه اين هم از فروتني اين مومن بود.
در گذشته نه چندان دور ايواني نيز از مصالح غير ساختماني به اين بنا افزوده شده بود، كه براي زائرين حكم سرپناه از باران و آفتاب داشت ، كه از بين رفته است.
در چند متري آرامگاه سفره تخته سنگي نسبتا بزرگي وجود داشت كه از وسط آن آب تراوش و در محل جمع مي شد كه مردم از آن وضو مي گرفتند كه بعد از ساليان بعلت استفاده نا صحيح از آن آب خود به خود آب قطع شد و لي محل آن هنوز باقي است.
تخته سنگهاي بسيار بزرگي در اطراف اين بنا وجود دارد كه زيبائي خاصي به محل داده است.
ارتفاع كوه از سطح جاده مياني 150 متر مي باشد كه داراي ديد عالي بر اقصي نقاط شهر و حومه آن دارد.
به لحاظ واقع شدن در بالاي ارتفاع داراي آب و هواي بسيار مطلوب و خوشايند مي باشد .
به جز اين كوه زيبا و مفرح كه مانند نگيني درخشان درمنطقه چشم ها را مينوازد كوه قابل توصيف ديگري در اطراف آن وجود ندارد. اين مسئله موجب شده تا از ديد بسيار عالي به نقاط دور ودر مسير نسيم جريانات هوائي قرار گيرد و گردشگران از آن همه زيبائي و شكوه طبيعت به وجد آيند.
وجود باغات سرسبز و زيبا كه به وفور ديده مي شود كه گويا خالق با درايت خود منظره اي زيبا براي لذت بردن بندگان خود به وجود آورده است.
ارتفاع اين كوه بحدي است كه افراد با سنين مختلف مي توانند به قله آن دسترسي داشته واز آن لذت ببرند.
در بالاي كوه محوطه ي وسيع وجود دارد كه امكان ساخت بنا هاي مختلف براي زائرين و گردشگران و نيز براي تفريح و بازي خرد سالان و نيز پارك نمودن خودروها فراهم مي باشد.
در گذشته راهي مشخص به بالاي كوه وجود نداشت. و مردم از هر سو به آنجا روانه مي شدند.
بعد از انقلاب شكوهمند اسلامي و در راستاي خدمات رساني به روستا ها توسط جهاد سازندگي براي شرب آب آشاميدني منبع 10000 متر مكعبي در بالاي كوه و در فاصله 20 متري آرامگاه ساخته شد و از بركت اين منبع آب جادهاي هم براي تدارك مصالح ساختماني اين فضا و خدمات رساني ديگر به بالاي كوه احداث گرديد .
با اين امكانات مردم اميدوار شدند كه محوطه اين آرامگاه آباد خواهد شد ، و رنگ و بوئي ديگر خواهد گرفت ولي متاسفانه هرگز اين چنين نشد .و اقدامي هم انجام نپذيرفت.
متاسفانه اين منبع آب نه تنها كوچكترين كمكي از بابت گسترش و امكانات رفاهي براي علمدار بوجود نيآورد، بلكه موجب تخريب اين محل بكر شد و آسيب هاي فراوان به آن مكان رساند، كه اداره منابع طبيعي واداره ميراث فرهنگي نيز از اين نا هماهنگي نا خرسند مي باشد.
رازاين كوه باستاني چيست؟
با عنايت به توصيفاتي كه از اين كوه باستاني بعمل آمد، اشياء و عتيقه جات مختلف از آن كشف گرديده است
از جمله هنگام احداث راه شوسه به روستاي قرخ ياشار از دامنه اين كوه هنگام شكافتن دل كوه از قبور، كوزه هاي گلي ، اسلحه ، شمشير و غيره كشف و در آن هنگام به موزه استان انتقال يافت.
از دير باز سينه به سينه نقل گرديده از داخل روستاي بدل آباد كوچه ملا قدير كنوني يك تونل به زير كوه علمدار وجود داشته ودارد كه طول آن حدود يك كيلو متر مي باشد و شايد آن هنگام مردم براي مخفي شدن از دست ياغيان استفاده مي شده ودر حال حاضر پنهان شده و مستلزم كاوش اداره ميراث فرهنگي مي باشد.
با توجه به نظريه كارشناسان ميراث فرهنگي اين كوه كه روزي آتشكده معتبر و زماني نيز گورستان ارامنه بوده ادعاي بالا امكان پذير مي باشد.
شبيه همين تونل نيز در همين اواخر در بخش قره ضيالدين به چالدران به طول چند صد متر كشف گرديده است.
گذشتگان مي گويند هنگامي كه مي خواستند مرحومه فاطمه مرشدي را در جلوي درب ورودي علمدار به سفارش خودش دفن كنند تا زائرين از روي قبر او وارد آرامگاه سيد جليل القدر شوند ، بعد از حفر قبر متوجه شئي بسيار نوراني شده و همه متواري شدند و فوراً آن محل را پر كرده لاجرم به ضلع جنوبي در كنار و زير ديوار آرامگاه علمدار به خاك سپردند.
سينه اين كوه بكر مدفن راز هاي پنهاني است كه لازمه دست به كار شدن كارشناسان محترم مي باشد.
با توجه به ادعاي باستان شناسان كه اين آرامگاه از زيارتگاه هاي كم نظير شمال استان مي باشد و داراي فضاي بكر و ساختماني ستودني مي باشد اهميت آن بسيار زياد است.
سارقان ميراث فرهنگي
متاسفانه مدتي مديدي است كه سارقان فرهنگي اين افراد ناآگاه كه ندانسته فرهنگ و هويت ملي كشورمان را به يغما برده و در ازاي مبلغي ناچيز سندي از هويت گذشته نياكان رابفروش مي رسانند.
برابر تهيه فيلم مستندي كه از حفاري هاي غير مجاز انجام گرفت در حدود 78 نقطه كوه كنده شده و برابراطلاع واصله پاي دستگاه هاي ديجتالي نيز براي كاوش گورستان ارامنه كه در بالاي كوه است باز شده .
چندي پيش يغما گران فرهنگي كاري ناپسند انجام داده و اقدام به نبش فبر سيد بزرگوار علمدار و نيز سوراخ نمودن ديواره هاي زيباي آرامگاه علمدار كرده بودند كه توسط خيرين بازسازي موقت گرديد ولي چه چيزي از آن به سرقت بردند نا معلوم مي باشد.
چه اقدامي بايد كرد؟
به هم زدن بافت كوه و آرامگاه صدمات جبران ناپذير به همراه دارد، و هويت ها از بين مي روند بر اين اساس اقدامات و هماهنگي هاي لازم جهت دستگيري و مجازات سارقان انجام گرفته .
نظر براينكه اين گورستان ارامنه بوده ودر بين ارامنه آن زمان نيز رسم براين بود كه مردگان را با وسايل شخصي مانند شمشير و ساير وسايل و زينت آلات دفن كنند .
متاسفانه سارقان ميراث فرهنگي با حفاري نمودن محوطه اين اشياءرا به يغما مي برند.
روند بازسازي آرامگاه علمــدار
نيازهاي معنوي مردم و فرهنگ پاس داشت ميراث گذشتگان و تكريم و احترام به مقام شامخ آنان مي طلبيد اقداماتي براي شناساندن به مردم و استفاده از آن مكان براي اندوخته توشه معنوي و نيز استفاده از طبيعت منحصر به فرد اين مكان براي گردش گري صورت گيرد .
اقدامات پراكنده و غير منسجم براي مرمت علمدار صورت مي گرفت كه هم هزينه بر و هم غير قابل ارائه بودند ، و علارغم نيت پاك و تلاش نتيجه خوبي به همراه نداشت .
لذا تصميم براين شد كه با استفاده از منابع عظيم و خدا دادي دولت كريمه و استفاده از كارشناسان و مسئولين محترم اقدامات پلكاني ولي جامع و مفيد صورت گيرد . اين حركت خود جوش از ارديبهشت ماه سال 85 آغاز گرديد، كه نتايج ارزنده اي به همراه داشت . خيرين علمدار تنها براي باز گرداندن هويت واقعي آن تلاش نموده و مخارج زيادي نيز در اين راه صرف كرده و خواهند كرد.
جاي دارد از زحمات بي دريغ و وصف نا پذير ادارات محترم از قبيل فرمانداري – بخشداري مركزي- دهياري روستا- شوراي روستا ي بدل آباد- اداره آب و فاضلاب روستائي – خصوصاً اداره محترم ميراث فرهنگي كه بار عظيم بر دوش آنان بود كمال تشكر و قدرداني بعمل آيد.
و جاي گله اي هم از افراد ي وجود دارد كه نه تنها اقدامي نكردند بلكه باب ميل خودشان راه بازسازي و ساماندهي آرامگاه علمدار كه روزي معتبرترين زيارتگاه منطقه بوده سد كردند ، و اصولاً به پيشرفت اين مكان و دگر گوني منطقه و تبعات آن را ندارند ، و دور انديشي نمي كنند.
برگرفته از:
Www.alamdarkhoy.blogfa.com
